وتووێژ - نوسراو

photo 2018 12 27 19 22 56

سەرەتا سپاس و دەسخۆشیتان لێ دەکەین بۆ قبووڵ کردنی ئاخاوتنەکە
بۆ چوونە ناو باسەکەوە بەم پرسیارەوە دەست پێ دەکەم:
 
لاوان: بەڕێز خۆشحاڵی بارودۆخی ئێستای وڵاتی ئێران چۆن دەبینن و بەرەو چ ڕەوشێک دەچێ؟ ئایا هیوایێک هەیە بە ئەنجام بگات ئەو ڕووداوانە؟
 
بێهزاد خۆشحاڵی: ئێران پیرەمێردە نەخۆشەکەی ، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە کە بە هۆی ماوە بەسەرچوون ، تووشیاری سیندرۆمیک بووە کە هەموو لایەنە سیاسی و کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی و ئابوورییەکانی تەنیوەتەوە کاتێت سیندرۆم ڕوودەدات ، سەرەتا پێشانەکان لە چەند ڕەهەندی دیاری کراو دەبینرێت بەڵام دواتر بەهۆی "سیکل ناقص" هەموو ڕەهەندەکان دەگرێتە خۆی هێدی هێدی نیشانەکانی داڕمان (فروپاشی) دەردەکەون .
 
دواین قۆناغی ئەو داڕمانە ، داڕمانی دەرونی . (فروپاشی روانی) کە هەنووکە لە ئێراندا بە ڕوونی دەبینرێت و پێموانیە چیدیکە بەرەنگاری بەرامبەر ئەم داڕمانە ببێت.
 
دیارە ناتەبابوونی ئێران لەگەڵ ڕەوتی نوێی جیهانی و پێداگری لەسەر بنەما کلاسیکیەکان لە چوارچێوەی ئەمنی قەومیدا، ئەم وڵاتەی خستوەتە گێژاوی سزا نێونەتەوەکان و ئەم پرسە، داڕمانی ئێران خێراتر دەکاتەوە.
 
دەمێنێتەوە ئەوەی کە ئەم داڕمانە بە چ مۆدێلێک دەبێ ؟ ئایا هێمانە دەبێ وەک مۆدێلی سۆڤییەتی پێشوو یا یاخی دەبێت وەک مۆدێلی باڵەکان.
 
لاوان: ئەم هۆکارانەی بوونەتە هۆی پێکهاتنی ئەم باروودۆخە بە گشتی چین؟
 
بێهزاد خۆشحاڵی: هۆکارەکان دەتوانێت لەم خاڵانەدا ببینرێت 
 
۱. فاکتەری ئایدیۆلۆژیک کە ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بە شەرعیەت دانی ڕەها بە خۆت و بە ئەویدی کردنی زۆرینە، بە نییەتی ڕووبەڕووبونەوە دەخوڵقێنێت. ئایدیۆلۆژی کە بوو بە سیستەم پێویستە ڕۆژانە ئەویدی وەک دوژمن سازبکات وەبیکاتە دینامیسمی بەرەوپێش چوونی خۆی. دیارە ئەم ڕەوتە سەرتا دەتوانێت کارامە بێت بەڵام لەبەر ئەوەی کارتێکەر نییە لە درێژ ماوەدا تەریکت دەکاتەوە بەهۆی لاواز بوون و خۆپەراوێزخستن سەرەنجام ئەبنە دژە فاکتەر.
 
۲. فاکتەری ستراتیژی ئەمنی قەومی: ئێران بە پێچەوانەی ڕەوتی نوێ جیهانی ، لە ستراتیژی ئەمنی قەومیدا ، شێوازی کلاسیکی بۆ درێژەدان بە دەسەڵات و ڕکابەری هەڵبژاردن بە پێی سروشتی سیاسی ئایدیۆلوژیک ، ئاساییە و تەنیا ئەو مۆدیلە دەتواتێت لەگەڵی بگونجێت. 
 
لەم بژرادەیەشدا ، کۆماری ئیسلامی مەجبوور بوو زیاترین گرینگی بداتە "هێزی سەخت " کە سەرەنجام ئێرانی بەرەو لوتکەی چەکی ناوەکی برد. بژاردەیەک کە هەم ئێرانی لە سەروەت و سامان خاڵی کرد و هەم ڕووبەڕووی جیهانی نوێی کردەوە کە بووە هۆکاری بێ وێنەترین سزاکان.
 
۳. فاکتەری بەڕێوەبەری: سیاسەت زانست و هونەر تیکنیکی بەکارهێنانی هێز و توانایە بۆ ڕاپەڕادن ،کۆماری ئیسلامی هەر لە سەرەتای شۆڕشی گەلانی ئێران تاکوو ئێستا نیشانی داوە کە نە ئەو زانستەی بووە نە هونەر و نە تیکنیکی ڕاپەڕاندن . ئەڵبەت ئەم فاکتەرە بەهۆی دوو فاکتەری پێشووتر کە باسم کرد لە ئێراندا سەری هەڵدا. زۆربەمان چەمکی " اول تعهد بعد تخصص " مان بیرماوە کە دیارە مەبەست لە "تعهد" پابەندبوونی ڕەهابوو بە فاکتەری ئایدیولوژیک و هەروەها ستراتیژی ئەمنی قەومی.
 
لاوان: ڕاسان و دەست پێ کردنی قۆناغی خەباتی نوێ لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە دەتوانین وەکوو چەخماخەیێک بۆ ئەو ڕووداوانە ناو لێ بنێین؟
 
خۆشحاڵی: ڕاسان لە واقیع دا ، جواب دانەوەیەکی ژیرانە بوو بۆ دوو خواست :
 
یەکەم: ستراتیژی ئەمنی قەومی کلاسیک ، لەسەر بنەمای هێزی سەخت فورموڵە دەکرێت و ئامرازەکەشی هێزی ڕەهایی دەسەڵاتە بۆ ڕووبەڕوو بوونەوە. سیستەمێک لەسەر ئەو بنەما دامەزرابێت لۆژیکی باڵاسەرانەی هەیە و هێدی هێدی توانای دیالۆگ لەدەست دەدات ؛ باشترە بڵێین هەر نەی بووە، چوون فاکتەری ئایدۆلۆژیک بە تەواوی دەیباتە نێو بازنەی ئەویدی دوژمن. بە دیالۆگ ناتوانرێت قەناعەت دروست بکرێت بۆ دەسەڵاتێکی تەوەری ئەمنی قەومی بە ڕوانگەی ئایدیۆلۆژیک کە دروشمی " حزب دمکرات حزب شیطان است " هەڵگرتووە.
 
دووهەم: نەتەوەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە ژێر دەسەڵاتی هێزی سەخت و چەکمەی هێزی سەرکووتی ئێراندا، زیاترین خەسارەیان بەرکەوتووە چاوەڕوانی هەیە بە نیسبەت ڕۆلەکانی خۆیان کە وەک هێزی پێشمەرگە پێناسە کراون. بۆیە "ڕاسان" ژیرانەترین، گونجاوترین و ماقوڵانەترین بژاردەیە کە حیزب بە کۆمەڵگاوە دووبارە گرێی دەداتەوە و هەم بەرانبەر بە دەسەڵاتێک ڕادەوەستێت کە بە هۆی ماهییەتی ئەمنی قەومی و ئایدیۆلۆژییەکی نۆرمەکان و هەنجارەکان نانەمیت و ناتوانێت پێیان پابەندبیت.
 
لاوان: داهاتووی پرسی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان چۆن دەبینن؟
 
پرسی کورد لە ڕۆژهەڵات، زیاتر لە هەر زەمەنێکی دیکە بەرەو شوناس تەوەری ڕۆشتووە. کورد قۆناغەکانی ئێرانی و ئێرانی کورد و کوردی ئێرانی یەک لە دوای یەک تێپەڕاندوە و هەنووکە تەنیا وەک کورد خۆی پێناسە دەکات. بەڕای من کورد لە ڕۆژهەڵاتی نیشتمان، بە تێپەڕبوون لە قۆناغی شوناسی بەرەنگاری پێی ناوەتە قۆناغی شوناسی شەرعییەت و سنوورەکانی شوناسی شەرعییەت _شوناسی بە بەرنامە دایە نموونەکان وەک ڕاسان "ئەگەر ڕاسانێکی هەمە لایەن بێت" دەتواتێت باشترین یارمەتیدەر بێت بۆ پەڕینەوە لەم دوایین سنوورەش.
 
لاوان: هێزە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان چۆن دەتوانن لەسەر داهاتووی پرسی کورد لە رۆژهەڵاتی کوردستاندا کاریگەرییەکی ئەرێنیان هەبێ؟
 
خۆشحاڵی: هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن سەرەڕای ئەوەی کە ئێوە لە پرسیاری پێشوودا بە درووستی ئاماژەی "جەرەقە"تان پێدا هەنووکە دووچاری چەند گرفتی گەورەیە :
 
 پێی نەناوەتە ناو قۆناغی"شناسی بە بەرنامە".
 
 لە ئاستی تاکێک و تیکنیکێک دا ماوەتەوە و نەی توانیوە ستراتیژی ئامادە بکات .
 
 نوێخوازی و نوێ گەرایی لە پرسی کورد دا بە شێوەی بەرچاو نابینرێت.
 
 نەی توانیوە سەراتییەکان ( اولویت ها) بناسێ.
 
 لە هەر سێ قۆناغی داڕشتنی ستراتیژی ئیجراکردن و لێکدانەوەدا گرفتی هەیە.
 
 ئالۆزییەکانی جیهانی نوێ ناتوانی بە باشی بخوێنێتەوە بەرنامە بۆ قۆناغی دواتر دابرێژێت .
 
ڕکابەرییەکانی نێوخۆیی خۆی ، نەک تەنیا چارەسەر نەکردووە بەڵکوو کردوویە بە ململانێی نێوخۆی .
 
لاوان: دۆخی ئێستایی لاوان لە وڵاتی ئێران چۆن دەبینن و لاوان چۆن دەتوانن ئاڵوگۆڕ بە سەر ئەم دۆخەی هەنووکەیاندا بێنن؟
 
من دۆخی ئێستای لاوان لە ئێران ، لە کوردستان جودا لە یەک دەبینم. لە سەردەمێک دا کە بە ڕوونی دەتوانین ئیدیعای بکەین بەهۆی داڕمانە یەک لە دوای یەکەکان لە سیاسەت و ئابووری و فەرهەنگ و پەروەردە و پرسی کۆمەڵایەتی ، لاوانی ئێران دووچاری" داڕمانی دەروونی "هاتوون.
 
لاوانی ڕۆژهەڵات بە پشت قایم بوون بە خولیایی سەربەخۆیی، ڕۆژانە خۆیان لە باری هزری دەوڵەمەدتر دەکەن ، سەرمایەیەکی کۆمەڵایەتیان خوڵقاندووە کە بە زووترین کات دەتوانێت ببێتە هێزێکی سیاسی کارامە و کاریگەر. هێزێک کە دەتوانێت بە مەرجی ڕێبەرییەکی توانا قەوارەی یەکلاکەرەوە بگرێتە خۆی و پرسی کورد لە ڕۆژهەڵاتی نیشتمان بۆ هەتا هەتایی چارەسەر بکات. ڕۆڵی حیزبەکانی ڕۆژهەڵات، لێرەدا زۆر گرینگە کە لە ئەگەری چارەسەری ئەو کێشە گەلە کە لە پێشتر باسمان کرد، دەتوانێت ببێتە گەورەترین پاڵنەر بۆ لاوانی کوردستان.
 
لاوان: لاوانی ڕۆژهەڵاتی کوردستان چۆن دەتوانن ڕۆڵیان هەبێ لە داهاتووی پرسی کورد لەم پارچەیەی نیشتماندا؟
 
لاوان گەورەترین و گرینگترین سامانی ڕۆژهەڵاتی کوردستانن هەروەها کە ئاماژەم پێدا بە مەرجی هاوئاهەنگ کردن و پێناسەکردنی ئامانجی نەتەوەیی، لە "ساعاتی سفر"دا پرسی کورد لە رۆژهەڵاتی نیشتمان بۆ هەتا هەتا یەکلا دەکەنەوە.
 

photo 2018 12 10 00 01 51

 
 
ڕۆژی ١٠ دێسامبر لە سەر بڕیارێکی ڕێکخراوی جیهانی یونێسکۆ وەکوو ڕۆژی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ ناودێڕ کراوە و هەر ساڵە لەو ڕۆژەدا کۆمەڵێک چالاکی جۆراوجۆر لە ئاستی جیهاندا ئەنجام دەدرێت.
ماڵپەڕی لاوان بۆ تیشک خستنە سەری زیاتری ئەو ڕۆژە و هەروەها پێشلکارییەکانی مافی مرۆڤ لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، وتوێژێکی لە گەڵ خاتوو ژیلا موستەئجێر ئەندامی دەستەی بەڕێوەبەریی ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو پێکهێناوە کە لە خوارەوە دەیخەینە بەر دیدی خوێنەرانی ماڵپەڕێ لاوان.
 
لاوان:  ئەگەر دەکرێت بە کورتی باسی ڕۆژی ١٠ی دێسامبر و هۆکارەکانی دەستنێشان کردنی ئەو ڕۆژەمان وەکوو ڕۆژی  جیهانیی مافەکانی مرۆڤ بۆ باس بکەن.
ژیلا موستەئجێر: ڕۆژی ١٠ دێسامبر بە رۆژی جیهانی مافی مرۆڤ دەناسرێت، ئەم ڕێکەوتە چەند ساڵ دوای کۆتایی هاتنی شەڕی دووهەمی جیهانی دیاری کرا، دوای دانیشتن و بریار دانی وڵاتانی ئەندامی لە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر ئەوەیکە دەبێت بیرێک بکەنەوە و چیدی نەهێڵن جیهان بەرەوە شەڕێکی دیکە هەنگاو بنێت، ئەوان جارنامەی مافی مرۆڤیان نوسی و پەسەندیان کرد و بۆ ڕێزگرتن لەم جارنامەیەش ڕۆژی ١٠ی دێسامبریان وەکو ڕۆژی جیهانی مافەکانی مرۆڤ دیاری کرد. ئەم ڕۆژە لە ساڵی ١٩٤٨ دیاری کرا و یەکەم جار لە ساڵی ١٩٥٠ یادی کرایەوە. 
 
لاوان:  گرینگی  دیاری کردنی ئەم ڕۆژە لە چیدایە و  بۆ چی ئێمە دەبێ هەوڵ بدەین ئەو ڕۆژە  لە نێو ڕۆژژمێری خۆمان جێ بخەین و  ڕێزی لێ بگرین؟
 
ژیلا موستەئجێر: ئەم ڕۆژە جیهانییە، لە هەموو جیهان پرسی مافی مرۆڤ و ڕێزگرتن لەو بڕگانەی لە جارنامەی مافی مرۆڤدا نووسراوە، زەرورەرتێکی هەمیشەیی و هەنووکەییە، ئێمەش وەکوو نەتەوەی کورد لە وڵاتێکدا بە ناوی ئێران کە سەرقافڵەی ئەو وڵاتانەیە کە لە لیستی رەشی پێشێل کردنی مافەکانی مرۆڤن، دەژین، دەبێت هەمیشە هەوڵ بدەین ئەم پێشێلکاریانە زەق بکەینەوە و بە دنیا بگەیەنین لە وڵاتێکدا کە خۆی جارنامەی مافی مرۆڤی واژۆ کردووە چلۆن مافی نەتەوەکان و کەمینە ئایینیەکان پێشێل دەکات، هەرچەند کورد وەکوو نەتەوەیەکی چەوساوە دەبێت لە هەموون هەڵێک کەڵک وەربگرێت و دەنگی خۆی بە دنیا بگەیێنێت، بەڵام ئەم ڕۆژەش هەلێکی باشە کوردی چەوساوە دەنگی کپ کراوی خۆی بەرزکاتەوە.
 
لاوان: هەرچەند ئێران  لە ساڵی ١٣٢٧ ئەو  بەیانیەیە واژۆ کردووە، بەڵام دوای هاتنە سەرکاری حکومەتی بە نا وئیسلامی ئێران پێشلکاری مافی مرۆڤ لە ئێران بە گشتی و کوردستان بە تایبەتی زۆر زیاتر بووە و دەتوانین بڵێین هەموو ئەو ٣٠ بەندەی کە لە جاڕنامەی گەردوونی مافەکانی مرۆڤ هاتووە بە کردەوە پێشێل دەکات، هۆکاری ئەمە بۆ چی دەگەڕێننەوە؟
 
ژیلا موستەئجێر:  حکومەتی ئیسلامی ئێران هیچ بڕوایەکی بە بڕگەکانی جاڕنامەی مافی مرۆڤ نیە و ئەو جارنامەیە بە فەرهەنگی هەناردە کراوی ئەوروپایە دە زانێت و دەڵێت من بە شێوەی ئیسلامی مافی مرۆڤ لە وڵاتەکەم دا دەپارێزم، بە دڵنیاییەوە ئەوە تەنیا ڕووکەشەو و ئێران بۆ تاوانە دژ بە مرۆڤایەتییەکانی خۆی تەنیا پشت بە بەرژەوەندی پاراستنی ولایەتی فەقیه دەبەستێ و لە هیچ جۆرە پێشێل کردنێک بەرانبەر بە هاوووڵاتیان و بە تایبەت کورد درێخی ناکات. بێ گوومان ئەو وڵاتە بۆ مانەوەی خۆی هەر کارێکی کردووە و لە ساڵانەی دواییدا کە هەم باروودۆخی ناوچەکە ئاڵۆزتر بووە و هەم بارودۆخی ئێران لە سەرەو لێژی بووە هەر کارێکی بۆ سەرکوتی خەڵکی بێ دەرەتان کردووە، ئێران وڵاتێکە سەرەڕایی ئەوەیکە مافە سەرەتاییەکانی هاووڵاتیانی نەداوە و پێشێل کردووە و لە کاتی داوای سەرەکیترین ماف، دەستی سەرکوتی دڕندانەی بەرەو خەڵک چووە.
لەم بوارەشدا ئەوەندە سەڕەڕۆیە کە جیا لە وڵاتانی دیکە کە ڕێز لە جارنامەی مافی مرۆڤ دەگرن، دەیان و سەدان جار ڕێکخراوە جیهانیەکان، بەتایبەت ڕێکخراوی(Amnesty International) لێبوردنی نێودەوڵەتی بە بڵاو کردنەوەی بەیاننامە داوای لە ئێران کردووە کە ڕێز لە مافی هاووڵاتیان بگرێت و تەنانەت بە هۆی زۆری سێدارەکان و لە سێدارەدانی منداڵان و کەسایەتیە سیاسیەکان  زۆر جار لەلایەن چەندین وڵاتەوە تووشی بایکۆت بووە، بەڵام ئێرانی ئیسلامی هەنووکە بەم شێوازە لەگەڵ ئەم پرسە هەڵسوکەوت دەکات.
لاوان:  ئایا یاسای بنەڕەتی ئێران جارنامەی مافی مرۆڤی رەد کردووەتەوە؟ ئەو وڵاتە چۆن مافی مرۆڤ و هاووڵاتیانی خۆی پێشێل دەکات؟
 
ژیلا موستەئجێر: یاسای بنەڕەتی ئێران، هەرچەند وەکوو خاڵ و لە بواری یاسای نێو دەوڵەتیەوە دەتوانی ڕخنەی لێ بگریت، بەڵام زۆربەی ئەو خاڵانەی لە جارنامەی مەفی مرۆڤدا هەن، بە جۆرێک لە یاسای بنەڕەتی ئێرانیش دا پەسەند کراون، بەڵام ئەمە ڕووی مەسئەلەکە نیە، بۆ نمونە لە یاسای بنەڕەتی ئێراندا مافی ئازادی بیر و ڕا هەیە، مافی ئازادی هەڵبژاردنی ئاین و مەزهەب پەسەند کراوە، بەڵام سەدان کەس لەسەر بیرو بڕوای جیاواز لە سێدارە دراون و هەر لەم
سەردەمەدا لە سیاچاڵەکانی ئەو ڕژیمەدان، دەزگایی دادی ئێران بە پێی یاسای بنەڕەتی خەڵک و هاووڵاتیان دادگایی ناکات، بە پێی یاسا نەنوسراوەکانی خامەنەیی هاووڵاتیان و بگرە دەیان پارێزەری لە دادگا سزا داوە و حوکمی درێژماوە و سێدارەی بەسەر خەڵکدا سەپاندووە.
زۆر چاودێری سیاسی و کۆمەڵایەتی لەو باوەرەدان خودی تاوانە کۆمەڵاتیەکان کە لە نێو کۆمەڵگادا روودەدەن، بە هۆی پاڕێزراو نەبوونی مافە سەرەتاییەکانی هاووڵاتان لەو ئێراندایە، بۆ نموونە دیاردەی تووش بوون بە مادە سڕکەرەکان، یەکێک لەو دیاردانەیە کە هاووڵاتیانی ئێران بە تایبەت کوردەکان و کەمایەتییە نەتەوەیەکانی دیکەی ئێران بە هۆی سیاسەتی سەرکوتکەرانەکانەی کۆماری ئیسلامی لە هەمبەر نەتەوەکانی دیکە، تووشی بوون.
 
لاوان:  ئێوە وەکوو ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، هیچ ئامارێکی پێشێلکاریتان هەیە؟
 
ژیلا موستەئجێر:  بە پشتبەستن بە ئاماری تۆمارکراو لە ناوەندی ئاماری ڕێکخراوی مافی مرۆڤی هەنگاو، لەسەرەتای ئەمساڵی زایینیەوە (٢٠١٨)، لانیکەم ٦٨ هاووڵاتیی کورد لەسێدارە دراون، زیاتر لە ١٠٠٠ کەس دەستبەسەر کراوە، ٢٠١٣ کۆڵبەر و کاسبکار کوژراون و بریندار بوون و ١٧٠ هاووڵاتیی کوردیش لەلایەن دەزگای دادوەریی ئێرانەوە حوکمی سێدارە، بەندکران و لیدانی قامچییانی بەسەردا سەپاوە.
لەسەرەتای ئەمساڵی هەتاوییەوە (١١ مانگ)، لانیکەم ٦٨ هاووڵاتیی کورد لە بەندیخانەکانی ئێران لەسێدارە دراون کە حوکمی یەکێکیان لە پێش چاوی خەڵک جێبەجێ کراوە.
 
هەروەها ٦ بەندکراو بە تۆمەتی چالاکی سیاسی، ٩ بەندکراو بە تۆمەتی چالاکی مەزهەبی، ٤٦ بەندکراو بە تۆمەتی کوشتنی ئەنقەست، ٥ بەندکراو بە تۆمەتی  بازرگانی کردن بە ماددە سڕکەرەکان و دوو بەندکراویش بە تۆمەتی دەستڕێژی حوکمی سێدارەیان بەسەردا سەپاوە و حوکمەکەیان جێبەجێ کراوە.
سێ ژن، منداڵێک و خوێندکارێک لە نێو ئەو کەسانەی کە لەسێدارە دراون دەبیندرێن.
 
 
 

mamend rojeماڵپەڕی كوردستان میدیا لە سەر پرسی ڕاسان وتووێژێكی لەگەڵ مامند ڕۆژە شرۆڤەكاری سیاسی پێكهێناوە.

yHqjiSSxd5GB71KCmo7291ts

خوێنەری هێژا ئەم بابەتەی بەردەستت وتووێژێکە لە گەڵ بەڕێز ئاکام خالقی بەڕێوە چووە لەسەر مژاری:ئاسیمیلاسیۆن لە ڕێگای هۆنەریەوە ،پیلانی حکوومەتی ئیسلامی ئێران لە ژووری تێلێگرامی ڕۆژەڤ.

my art

خوێنەری هێژا ئەو وتووێژەی بەردەستت یەکێکە لە مژارەکانی گەورە ژووری تێلێگرامی ڕۆژەڤ بە مێوانداری کەماڵ عەزیزی (مەنداک)  سەبارەت بە کارە هۆنەریەکانی مێوان ئەنجامدراوە.