وتاری سیاسی

rasani demukrat 95شۆکی نەریت شکێنی
راسان یەکەم هەنگاوی مێژوویی کوردە لە رۆژهەڵات کە ئێرادەی گۆڕاندن کەوتۆتە پێش شڵەژانی ناوەند. ئەم نەریت شکێنییەتی دێمۆکرات، هەم کۆمەڵگای رۆژهەڵات و هەم داگرکەریشی شۆک کردووە.

525602 101255106702524 153971570 nهۆكارەكانی سەرهەڵدانی ئەو شۆڕشە چی بوون؟ ئەم شۆڕشە چ دەسكەوتێكی بۆ گەلانی ئێران بە دواوە بوو؟

 

ساڵی ١٢٩٩ی هەتاوی (١٩٢١ی زایینی) رەزاخان بە كودەتایەكی نیزامی كە بەهاوكاری ئینگلیزییەكان كردی، دەسەڵاتی قاجارییەی وەلا نا و ساڵی   ١٣٠٤هەتاوی (١٩٢٥)زا یینی خۆی وەك شای ئێران و دامەزرێنەری سلسلەی پەهلەوی ناساند.

لەو ساڵەوە تا شۆڕشی گەلانی ئێران لە سەر یەك بنەماڵەی پەهلەوی (كوڕ و باب) ٥٨ ساڵ بە سەر ئێراندا حكوومەتیان كرد.لە ماوەی ئەو ٥٨ساڵەدا، گەلانی ئێران لە دەست سیاسەتەكانی ئەو بنەماڵەیە وەزاڵەهاتبوون و لە ئاكامی ئەو سیاسەتانەدا بوو، كە ئەوشۆڕشە سەری هەڵدا و كۆتایی بە دەسەڵاتی پاشایەتی لە ئێران هێنا .

رەزاشا دامەزرێنەری سلسلەی پەهلەوی لە ماوەی دەسەڵاتی خۆیدا، زۆرداری گەیاندە ئەوپەری خۆی و شۆوێنیزمی ئێرانی كردە سیاسەتی فەرمی و نەتەوە غەیرە فارسەكانی ئێران خرانە ژێر توند و تیژترین ستەمی نەتەوایەتی و فەرهەنگ و كولتووری ئەو نەتەوانە كەوتە بەر هێرشی سیاسەتی ئەو حكوومەتە شۆوێنیستە و تەنانەت مێژووی نەتەوەكانیش كەوتە بەر دەستكاری كردن و ...هتد. ئەم سیاسەتەی رەزاشا بۆ ئەوە بوو وا نیشان بدا كە لە ئێراندا تەنیا نەتەوەیەك هەیە و ئەویش فارسە . لە ماوەی دەسەڵاتی ناوبراودا نارەزایەتی گەلانی ئێران گەیشتە ئەوپەری خۆی و خەبات و تێكۆشان دژی ئەو دەسەڵاتە لە سەرتا سەری ئێران سەری هەڵدا كە بە توندترین شێوە بە هۆی هێزە ئەمنیەتییەكانی ئەو رێژیمەوە سەركوت كرا.

لە كاتی شەڕی دووهەمی جیهانیدا، رەزاشا لە بەر بەرژەوەندی ئاڵمانییەكان خۆی بە بێلایەن ناساند. بەڵام وڵاتانی مێحوەری شەڕ (ئەمریكا، بریتانیا و یەكیەتی سۆڤیەت) بۆ گەیاندنی یارمەتی بە بەرەكانی شەڕی دژی ئاڵمان لە سۆڤیەت، ئێرانیان داگیر كردو رەزاشایان لە سەر تەختی پاشایەتی لابرد و حەمەرەزا (كوری رەزاشا)یان لە جێی ئەو دانا. ناوبراو لە سەرەتای پاشایەتییەكەی دا دەگەڵ لاوازی و بێ دەسەڵاتی بەرەوروو بوو، هەر بۆیە دەرفەتێك هاتە پێش تا گەلانی ئێران چالاكتر لە پێشوو بێنە نێو سیاسەت و بە دامەزراندنی حیزب و رێكخراوی سیاسی لە چارەنووسی وڵاتەكەیان دا بەشدار بن. بە كۆتایی هاتنی شەڕی دووهەمی جیهانی و پاشەكشەی وڵاتانی زلهێز لە ئێران، وردە وردە دەسەڵاتی حكوومەتی ناوەندی بەهێزتر دەبێ و رۆژ بە رۆژ چوارچێوەی چالاكیی حیزب و رێكخراوە سیاسیەكان بەرتەسكتر دەبێ و چەندین جار لە لایەن هێزە ئەمنیەتییەكانی رێژیم هێرش كرایە سەر ئازادیخوازان و بە هەزاران كەسیان لێگیرا و دواتر زیندانی و ئیعدام كران، یا لە ناوچەی خۆیان دوور خرانەوە. تەنانەت ساڵی ١٣٣٢ هەتاوی بە كودەتایەكی نیزامی بە تەواوی وڵاتی بەرەو داخرانی سیاسی برد و تەواوی ئەو وردە ئازادییانەی كە هەبوون، كۆتاییان پێهات. حەمەرەزاشا هەر وەك باوكی، سیاسەتی شۆوێنیزمی فارسی درێژە پێدا و لەو پێوەندییەدا چەندین جار نارەزایەتی گەلانی ئێرانی بە تووندترین شێوە سەركوت كرد، كە دەتوانین ئاماژە بە لەناو بردنی دەوڵەتی موسەددیق، هێرشی ساواك بۆ سەر ئازادیخوازان بە تایبەتی ئەندامانی حیزبی دێمۆكراتی كوردستانی ئێران لە ساڵەكانی ١٣٣٨و ١٣٤٢ی هەتاوی و دەستگیر كردنی سەدان تێكۆشەری دیمۆكرات و سەركوتی بێرەحمانەی جووڵانەوەی ٤٦و ٤٧ لە كوردستانی ئێران بكەین.

لە ئاكامدا گەلانی ئێران لە ساڵی ١٣٥٦ ڕژانە سەر شەقامەكان و بۆ دەستەبەر كردنی ئازادی و مافە ئینسانییەكانیان دژی ئەم رێژیمە شۆڕشێكی سەرتاسەرییان دەست پێكرد و لە ٢٢ی رێبەندانی ١٣٥٧ی هەتاوی، حكوومەتی پاشایەتییان رووخاند. بەڵام بە داخەوە بە هۆی نەبوونی بەدیلێكی دیاری كراو لە لایەن ئۆپۆزسیۆنی دێمۆكرات و پێشكەوتنخواز، دەسەڵات كەوتە دەست ئاخوندە پاوانخوازەكان، بە تایبەتی ئایەتوڵڵا خومەینی و دواتر حكوومەتی دیكتاتۆری ویلایەتی فەقیهییان لە ژێر ناوی كۆماری ئیسلامی دامەزراند. لە سەر گەورەیی و بەشكۆ بوونی ئەو شۆڕشە هیچ شك و گومانێك نیە، بەڵام ئایا كۆماری ئیسلامی داواكارییەكانی گەلانی ئێرانی دابین كرد؟

بە ئاور دانەوەیەكی كورت بە سەر مێژووی ٣٧ ساڵەی كۆماری ئیسلامیدا بۆمان دەردەكەوێ كە نەتەنیا ئەو داواكارییانە دابین نەكران بەڵكوو ئەو نیزامە بە حكوومەتە دواكەوتووەكەی خۆی، ئێرانی بەرەو سەدەكانی نێوەراست گێرایەوە و لەو ماوەیەدا وڵاتی تووشی دەیان موسیبەت كردوە. هەشت ساڵ شەڕ دەگەڵعێراق ، ئابووری وڵاتی بە تەواوی لاواز كرد.  لە ئاكامی ئەو شەڕەدا بە سەدان هەزار كەس كوژران و بێسەروشوێن و كەم ئەندام بوون. سیاسەتی ناردنە دەرەوەی شۆڕشی ئیسلامی و پەرەپێدانی تیرۆریزمی نێودەوڵەتی بەشێكی بەرچاو لە داهاتی وڵاتی بۆ سەرف كراوە. سەپاندنی شەڕی سەرانسەری بە سەر كوردستاندا، پێشێل كردنی هەموو جۆرە ئازادییەك وەك: ئازادی بەیان، نووسین، پێك هێنانی حیزب و رێكخراوی سیاسی، پەرە پێدان بە بازرگانی و بڵاوكردنەوەی مەواددی موخەددیر، تەواوی ئەو سیاسەت و كردەوانە لە نێو خۆی وڵاتدا بوونەتە هۆی بێكاری و فەساد و گرانی و لە دەرەوەی وڵاتیش بوونەتە هۆی تەریك كەوتنەوە و بێ ئیعتباری رژیم و گەمارۆی جۆراوجۆری كۆمەڵگای نێودەوڵەتی. كە وابوو بەو ئاكامە دەگەین كە شۆڕشی گەلانی ئێران شۆڕشێكی بە شكۆ و پێویست بووە، بەڵام ئەو شۆڕشە هەر وەك لە ماوەی ئەو ٣٧ساڵەدا دیومانە لە رێبازی سەرەكی خۆی لادراوە و هەموو ماف و ئازادییەكانی گەلانی ئێران پێشێل كراون.

هەر بۆیە دەنگی نارەزایەتی لە دژی ئەو رێژیمە لە سەرتا سەری ئێران بەرز بۆتەوە . بەڵام ئەو جارەیان دەبێ لە ئەزموونی شۆڕشی ساڵی ١٣٥٧دەرس وەرگرین‌و هەر لە ئێستاوە پێویستە بە دیلێكی دێموكراتی ئەوتۆمان بۆ حكوومەتی داهاتووی ئێران هەبێ‌ كە وەڵامدەر‌و دابین كەری ویست‌و داخوازییە نەتەوایەتی‌و دێموكراتیكەكانی گەلانی چەوساوەی ئێران بێت.

                                                                             حوسێن نازدار

12804472 529278923900138 1003956323 nفێدراڵیزم وەك سیستمی حكوومەتی: سیستەمێكی دێموكراتیكە كە بە پێی رێككەوتنی هاوبەشی دەستووری، سەروەری بە شێوەی ستوونی لە نێوان حكوومەتی ناوەندی (فێدراڵ)‌و هەرێمەكان دابەش دەكات‌و لە هەردوو ئاستی حكوومەتیدا دەسەڵاتەكانی یاسادانان‌و بەڕێوەبردن‌و دادوەری بەشێوەی ئاسۆیی لێك جیا دەكاتەوە.

كۆنفێدراڵیزم:دوو یان چەند دەوڵەت، بە شێوەیەكی ئارەزوومەندانە، بۆ چەند مەبەستێكی دیاریكراو (كاروباری دەرەوە، بەرگری یان ئابووری) پەیمانێكی نێودەوڵەتی پێك دێننكە ئەو پەیمانە دەبێتە هۆی دروست بوونی نیهادێكی بەڕێوەبەری هاوبەش كە پێی دەگوترێ‌ كۆنفێدراسیۆن.
جیاوازی نێوان كۆنفێدراڵیزم‌و فێدراڵیزم:
١ـ لە كۆنفێدراڵیزمدا دەوڵەتەكان وەك یەك نوێنەریان لەو پەیمانەدا هەیە، بەڵام لەهەموو دەوڵەتانی فێدراڵیدا هەرێمەكان وەك یەك نوێنەریان لە ناوەند دا نییە.
٢ـ لە كۆنفێدراڵیزمدا دەوڵەتانی ئەندام مافی جیا بوونەوەیان پارێزراوە، بەڵام لە فێدراڵیدا هەرێمەكان مافی جیابوونەوەی یەك لایەنەیان نییە.
٣ـ كۆنفێدراسیۆن لە ئاستی نێونەتەوەییدا كەسایەتی یاسایی نییە‌و بەڵام هەموو دەوڵەتانی ئەندام لەو پەیمانەدا كەسایەتی یاسایی نێونەتەوەییان پارێزراوە، لە فێدراڵیزمدا تەنیا دەوڵەتی فێدراڵ لە ئاستی نێونەتەوەییدا كەسایەتی یاسایی هەیە.
٤ـ لە كۆنفێدراسیۆندا بڕیارەكان بە كۆی دەنگ (اتفاق ارا) دەدرێن بەڵام لە فێدراڵیدا هەمیشە بڕیارەكان بە كۆی دەنگ نادرێن.
٥ـ لە كۆنفێدراسیۆندا دەوڵەتەكان مافی ڤێتۆكردنی بڕیارەكانیان هەیە بەڵام لە فێدراڵیدا وانییە.
٦ـ لە كۆنفێدراسیۆندا دەوڵەتانی ئەندام دەسەڵات‌و سەلاحییەتیان وەكیەك‌و یەكسانە بەڵام لە هەموو دەوڵەتێكی فێدراڵیدا هەرێمەكان دەسەڵات‌و سەلاحییەتیان وەكیەك نییە.
٧ـ لە كۆنفێدراڵیزمدا ناوەند خاوەنی سەرچاوەی دارایی‌و پێگەی هەڵبژاردنی سەربەخۆ نییە بەڵام لە فێدراڵیزمدا حكوومەتی ناوەندی (فێدراڵ) بە پێی یاسا خاوەنی دەسەڵاتی دارایی‌و پێگەی هەڵبژاردنی سەربەخۆیە.
٨-سنووری دەسەڵاتی كۆنفێدراسیۆن گرێدراوی دەوڵەتانی ئەندامە‌و تەنیا ئەو بەشە لە دەسەڵات پراكتیزە دەكات كە دەوڵەتانی ئەندام پێیان داوە، بەڵام حكوومەتی ناوەندی (فێدراڵ) هێندێك دەسەڵاتی بە پێی یاسا پێدراوە كە بە شێوەیەكی سەربەخۆ دەتوانێ‌ پراكتیزەیان بكات.
٩-لە كۆنفێدراڵیزمدا تەنیا دەوڵەتانی ئەندام پابەندن بە بڕیارەكانی ئەو پەیمانە نەك هاووڵاتیانی دەوڵەتانی ئەندام بەڵام لە فێدراڵیزمدا هەموو هاووڵاتیان پابەندن بە بەڕێوەبردنی بڕیارات‌و یاسا‌و رێسای دەوڵەتی فێدراڵ.
حوسین نازدار

 

301020128184uspresidentsکورتەیەک زانیاریی‌ هەمەڕەنگ له‌سه‌ر سه‌رۆكه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا
•    جۆرج واشنتۆن، یه‌كه‌م سه‌رۆكی‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا و فه‌رمانده‌ی‌ هێزه‌كانی‌ ئه‌مه‌ریكا له‌ شه‌ڕی‌ سه‌ربه‌خۆیی‌ دژی‌ بەریتانیا بو.

•    جۆن ئادامز، یه‌كه‌م سه‌رۆكێك بو بێته‌ كۆشكی‌ سپی‌.

•    تۆماس جیفرسۆن، خاوه‌نی‌ راگه‌یاندنی‌ (رۆژی‌ سه‌ربه‌خۆییه‌)، ئه‌و و جۆن ئادامز له‌ هه‌مان رۆژدا مردون.

•    جه‌یمس مادیسۆن، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو پانتۆڵی‌ كورت (شۆرت)ی‌ له‌پێكردبێت.

•    جۆن كوینسی‌ ئادامز، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو وێنه‌ی‌ فۆتۆگرافی‌ له‌ ساڵی‌ 1843 بگیرێت، هاوكات یه‌كه‌م كوڕی‌ سه‌رۆك بو ببێته‌ سه‌رۆك، كه‌ كوڕی‌ جۆن ئادامز بو.

•    ویلیام هنری‌ هاریسۆن، كورتترین ماوه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌بو، پاش یه‌ك مانگ له‌ بونه‌ سه‌رۆك كۆچی‌ دوایی‌ كرد.

•    جۆن تایلۆر، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو له‌ نوسینگه‌ی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هاوسه‌رگیریی‌ بكات.

•    جه‌یمس بۆلك، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو به‌ ته‌له‌گراف بروسكه‌ی‌ ناردبێت.

•    میلارد فیلمۆر، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو هاوسه‌ره‌كه‌ی‌ له‌ كتێبخانه‌ی‌ كۆشكی‌ سپیدا كاربكات.

•    فرانكلین پیرس، یه‌كه‌م سه‌رۆ بو له‌ سه‌ده‌ی‌ نۆزده‌یه‌مدا له‌دایك بوبێت.

•    جه‌یمس بیوكانان، تاكه‌ سه‌رۆكه‌، كه‌ بوبێته‌ سه‌رۆك و هاوسه‌رگیریی‌ نه‌كردبێت.

•    ئه‌براهام لینكۆڵن، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو بۆ هه‌میشه‌ كۆیله‌كانی‌ ئازادكرد و ویلایه‌ته‌كانی‌ باكور و باشوری‌ یه‌كخست.

•    ئه‌ندرۆ جۆنسۆن، له‌ خوێندنگا نه‌یخوێندوه‌، به‌ڵكو هاوسه‌ره‌كه‌ی‌ فێری‌ خوێنده‌واریی‌ كردوه‌.

•    یۆلیسیس گرانت، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو له‌ ته‌مه‌نی‌ 46 ساڵیدا بو به‌ سه‌رۆك.

•    رزه‌رفۆرد هایز، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو، كه‌ پاش دانانی‌ هێڵی‌ ته‌له‌فۆن له‌ كۆشكی‌ سپیدا نیشته‌جێبو.

•    جه‌یمس گارفیڵد، دوایین سه‌رۆكی‌ ئه‌و قۆناغه‌ بو، كه‌ كۆشكی‌ سپی‌ له‌ ته‌خته‌ بو.

•    چیسته‌ر ئارسه‌ر، ئارسه‌ری‌ نه‌رمونیان كه‌ به‌ (گه‌وره‌ی‌ گه‌وره‌كان) ناسرابو.

•    گروفه‌ر كلیفلاند، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو پاش حوكمی‌ سه‌رۆكێكی‌ تر (بینجامین هاریسۆن) دوباره‌ هه‌ڵبژێدرایه‌وه‌.

•    بنیامین هاریسۆن، یه‌كه‌م نه‌وه‌ی‌ سه‌رۆكێك (ویلیام هێنری‌ هاریسۆن) بو كه‌ ببێته‌ سه‌رۆك.

•    ویلیام مه‌كینلی‌، ئه‌و سه‌رۆكه‌ بو كه‌ سه‌ركردایه‌تی‌ جه‌نگی‌ دژ به‌ ئیسپانیا له‌ كوبا و فلپین كرد.

•    سیۆدۆر رۆزڤێڵت، گه‌نجترین كه‌س بو ببێته‌ سه‌رۆك، یه‌كه‌م سه‌رۆكیش بو سواری‌ ئۆتۆمبیل و فڕۆكه‌ و ژێرئاوییش بو.

•    ویلیام هاوارد تافت، پێشتر له‌لایه‌ن سه‌رۆك (مه‌كینلی‌)یه‌وه‌ نێردرا بۆ فلپین و له‌وێ سه‌رقاڵی‌ بنیاتنانی‌ رێگه‌ و خوێندنگه‌ بو.

•    ودرۆ وێلسۆن، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو له‌ رادیۆدا قسه‌ی‌ كردبێت.

•    وارن هاردنگ، پێش سه‌رۆكایه‌تی‌ دابه‌شكه‌ری‌ رۆژنامه‌ بو.

•    كاڵڤین كۆڵیج، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو به‌ گڵۆپی‌ كیرۆسینه‌وه‌ له‌ كۆشكی‌ سپیدا نیشته‌جێبێت.

•    هێربه‌رت هوفه‌ر، كوڕی‌ هێربه‌رت كلارك هوفه‌ری‌ ئاسنگه‌ر بو.

•    فرانكلین رۆزڤێڵت، تاكه‌ سه‌رۆكه‌ سێ جار هه‌ڵبژێراوەته‌وه‌ له‌ 1933 بۆ 1945، هه‌رچه‌نده‌ به‌شێكی‌ جه‌سته‌ی‌ ئیفلیج بو.

•    هاری‌ ترومان، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو فه‌رمانی‌ لێدانی‌ بۆمبی‌ ئه‌تۆم له‌ (هێرۆشیما) و (ناكازاكی‌) ده‌ركردبێت، هاوكات وه‌ك تاوانباری‌ جه‌نگ ناسێنرا و هه‌ر ئه‌ویش بو دانی‌ به‌ ده‌وڵه‌تی‌ ئیسرائیلدا نا.

•    دوایت ئایزه‌نهاوه‌ر، ئه‌و بو له‌ 1959 ئالاسكای‌ هێنایه‌ ریزی‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانه‌وه‌ و كردی‌ به‌ ویلایه‌تی‌ ژماره‌ 49.

•    جۆن كینێدی‌، یه‌كه‌م سه‌رۆكی‌ كاسۆلیكی‌ رۆمانی‌ و گه‌نجترین سه‌رۆكیش بو، له‌ 17ی‌ نیسانی‌ 1961 پلانی‌ تیرۆركردنی‌ ڤیدڵ كاسترۆی‌ دانا، به‌ڵام سه‌رینه‌گرت.

•    ریچارد نیكسۆن، یه‌كه‌م سه‌رۆك بو وازی‌ له‌ حوكم هێنابێت (به‌هۆی‌ فه‌زیحه‌ی‌ ۆته‌ر گه‌یت_ه‌وه‌ ده‌ستی‌ له‌كاركێشایه‌وه‌).

•    جیراڵد فۆرد، له‌ سه‌رده‌می‌ خوێندنی‌ زانكۆیدا ئه‌ستێره‌ی‌ تۆپی‌ پێ بو.

•    جه‌یمی‌ كارته‌ر، پێشتر وه‌رزێری‌ فستق بوه‌، به‌وه‌ به‌ناوبانگ بو كه‌ سه‌رپه‌رشتی‌ كۆنگره‌ی‌ ئاشتیی‌ كامپ ده‌یڤدی‌ نێوان میسر و ئیسرائیلی‌ كردوه‌.

•    رۆناڵد ریگان، نزیكه‌ی‌ 30 ساڵ سه‌رقاڵی‌ كاری‌ نواندن بو له‌ هۆلیود، هه‌ر ئه‌ویش بو پێشنیازی‌ فیلمی‌ (جه‌نگی‌ ئه‌ستێره‌كان_ Star Wars)ی‌ كرد.

•    جۆرج بوشی‌ باوك، له‌ 1991دا جه‌نگی‌ كه‌نداوی‌ دژ به‌ رژێمی‌ به‌عسی‌ عێراق به‌رپاكرد.

•    ویلیام جیفرسۆن كلینتۆن، له‌ سه‌رده‌می‌ ئه‌ودا ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتوه‌كانی‌ باشترین گه‌شه‌ی‌ ئابوری‌ به‌خۆوه‌ بینی‌.

•    جۆرج ده‌بلیو بوش، دوه‌م سه‌رۆكی‌ كوڕی‌ سه‌رۆك بو، خاوه‌ن كۆمپانیای‌ په‌ترۆڵ و زۆر شه‌یدای‌ به‌یسبۆڵ و پێشتریش حاكمی‌ ویلایه‌تی‌ ته‌كساس بو.

•    باراك ئۆباما، یه‌كه‌م سه‌رۆكی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ به‌ ره‌گه‌ز ئه‌فریقییه‌.

پێش سه‌رۆكایه‌تی‌ چ كاره‌ بون
سه‌رۆكه‌كانی‌ پێشوی‌ ئه‌مه‌ریكا، پێش ئه‌وه‌ی‌ بگه‌نه‌ كۆشكی‌ سپی‌ هه‌ریه‌كه‌ و كارێكی‌ جیاوازیان هه‌بوه‌، هه‌یانبوه‌ خۆڵڕێژ، گارسۆنی‌ یه‌كێك له‌ یانه‌كان، قاپ شۆر، كرێكاری‌ بیناسازی‌، یان نمایشكاری‌ جلوبه‌رگ بوه‌.
گۆڤاری‌ (ناشیۆنال جیۆگرافیك) باسی‌ پیشه‌ی‌ سه‌یری‌ سه‌رۆكه‌كانی‌ پێشوی‌ ئه‌مه‌ریكای‌ كردوه‌. سه‌یرترینیان (خۆڵڕشتن)ه‌، كه‌ كاری‌ لیندۆن جۆنسۆن، سه‌رۆكی‌ سی‌ و شه‌شه‌مینی‌ ئه‌مه‌ریكا (1963بۆ 1969) بوه‌، پێشتریش به ‌له‌مه‌وان و دارتاش و مامۆستا بوه‌.

جیراڵد فۆرد، سه‌رۆكی‌ سی‌ و هه‌شته‌مینی‌ ئه‌مه‌ریكا (1974 بۆ 1977) نمایشكاری‌ جلوبه‌رگ بو، پێشتریش كارگوزار و قاپ شۆر و راهێنه‌ری‌ تۆپی‌ پێی‌ ئه‌مه‌ریكی‌ و راهێنه‌ری‌ بۆكسێنیش بوه‌.

رۆناڵد ریگان، سه‌رۆكی‌ چله‌مینی‌ ئه‌مه‌ریكا (1981 بۆ 1989) له‌ گه‌نجێتیدا بانگده‌ری‌ ناو سێرك بو، كرێكاری‌ بیناسازی‌ و قاپ شۆر و راهێنه‌ری‌ مه‌له‌وانی‌ و بێژه‌ریش بوه‌، پێش ئه‌وه‌ی‌ ببێته‌ ئه‌كته‌رێكی‌ پله‌ دو و دواتریش یه‌كێك له‌ به‌ناوبانگترین سه‌رۆكه‌كانی‌ وڵاته‌كه‌ی‌.

میلارد ڤیلمۆر، سه‌رۆكی‌ سیانزه‌یه‌مین (1850 بۆ 1853) و ئه‌ندرۆ جۆنسۆن، سه‌رۆكی‌ حه‌ڤده‌یه‌مین (1861 بۆ 1868) هه‌ردوكیان به‌رگدرو بون، به‌ڵام هێربه‌ریت هوفه‌ر، سه‌رۆكی‌ سی‌ و یه‌كه‌مین (1929 بۆ 1933) له‌ گه‌نجێتیدا كرێكاری‌ بۆیاخكردن بوه‌، پاشان دابه‌شكه‌ری‌ رۆژنامه‌ و كارگوزاری‌ نوسینگه‌ و روپێوی‌ گه‌شتیاری‌ و ئه‌ندازیاری‌ كانه‌كان و دواتریش وه‌زیری‌ بازرگانی‌ بوه‌.

ریچارد نیكسۆن، سه‌رۆكی‌ سی‌ و حه‌وته‌مین (1969 بۆ 1974) داربڕ بوه‌، مارتن ڤان بۆرن، سه‌رۆكی‌ هه‌شته‌مین (1837 بۆ 1841) كرێكاری‌ گه‌یاندنی‌ داواكارییه‌كان و پاشان گارسۆنی‌ یانه‌ بوه‌، هاوكات ئۆلیسیس گرانت، سه‌رۆكی‌ هه‌ژده‌یه‌مین (1869 بۆ 1877) رامیار بوه‌.

وەرگیراو لە فەیسبووک

1395 supayi parstni sheaieپێش لە شۆڕشی گەلانی ئێران لە ساڵی 1979دا، حکوومەتی پاشایەتی بە هۆی قەرزێکە بە دەوڵەتانی زلهێز لە بابەتی کوودەتای 28ی گەلاوێژی ساڵی 1332 هەتاوی هەیبوو و بە هەموو جۆرێک لە ژێر کاریگەری ئەواندا بوو، بوو بە نوێنەری پاراستنی بەرژەوەندیەکانی ئەوان لە ڕۆژهەڵاتی ناوینداو بە بێ شەڕ و بە پاڵپشتی وڵاتانی زلهێز هەموو جۆرە چالاکیەکی مافخوازی نەتەوە بندەستەکانی وەکوو کورد، شۆڕشی شێعەکانی وڵاتی عەمان، جیابوونەوەی وڵاتی بەحرەین، کۆتایی هێنانی ناکۆکی ڕووباری هەڵوەند یان لەناو دەبرد یان ڕێکەوتنی دەکرد. بەڵام لەدوای شۆڕشی گەلانی ئێران و هاتنە سەر حوکمی دەسەڵاتێکی شەڕخوازی ئیسلامی شێعە کە زۆرینەی لێکۆڵێنەران وەکوو داعشی شێعە دەیناسێنن و مێژووی کارەکانیان ئەمەی سەلماندوە، لە ڕآستیدا جۆرێ دووبەرەکەیی کەوتە نێوماڵی موسوڵمانەکان، ئەویش بەرەی سونە بە سەرپەرەشتی عەرەبستان و بەرەی شێعە بە سەرپەرشتی ئێران.

ژێر بەش