Adobe 20181007 190019

 
هەلومەرجی سیاسی،جوگرافیایی وڵاتی کوردان بە شێوەیەکی لاسەنگ هۆکاری ڕاکێشانی چەندین سرنج و ئاریشەیی سیاسی و کۆمەڵایەتین بۆ ئەو ناوچانەیی کە بە خاکی کوردان ناسراوە. هەندێک لەو سرنج و ئاریشانە پاشخانی مێژووییان هەیە و بەشی دیکە بەرهەمی باهۆزی نەخوازراوی گلۆبالیزمە بۆ ڕۆژهەڵاتی ناڤین، بۆ کەمکردنەوەی گۆشاری هەردوو بەشی هۆکار، ڕێگا چارەی گونجاو دۆزراوەتەوە،هەڵبەت ئامرازی بەرەنگاربوون،بەڵام هێزی پاڵنەر و بە کارخستن بە شێوەیەکی ناڕێک بە سەر چەند مێتۆدی جیاواز و دابەشبوودا دابەش بووە و هاوسەنگی بەرەنگاربوون و چارەسەرکردن تا ئێستاشی لەگەڵ بێت، بێ ئاکام ماوەتەوە لێرەدایە کە بەرپرسیارەتی ڕۆڵی سەرەکی دەبینێ لە نێو ئاخنێی ئەم چەند خاڵانەی خوارەوەدا.
 
-هۆکارگەلی مێژوویی
-ئەرکی تاک
-پێناسەی تاک
-گلۆبالیزم(بە جیهانیبوون)و ئامانجەکانی
-ڕێگا چارە(پێشنیار)
 
مێژوویی ئەم گەلە، کە بە گەلی کورد ناسراوە بە مەودا دوور و درێژە، بەڵام بە دستکەوت کورت و هەموو کات بە دوبارەبوون ناسراوە و نەقشێنراوە، ئەمەش پێوەندی بە دنیابینی و بیرکردنەوەی پێشەوایانی بزاڤە سیاسی و ڕۆشنبیرییەکانی نەتەوەییەوە هەیە کە لە بەرامبەر گوشار و فرەخوازی سرووشتی دەوروبەری خۆیانەوە خۆراگر نەبوون و بۆ ڕێگا چارەی گونجاو هەوڵیان نەداوە، ئەمەش بۆ خۆی چەندین هۆکاری هەبووە کە تاک لە سەروو بەرژەوەندی نەتەوەییەوە زانراوە. هەڵبەت ئەمە تا سەرەتایی سەدەی بیستمی زایینی بەردەوامی هەبووە، چونکە بزاڤی ڕۆشنبیری نەتەوەیی کورد لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستم دا باشتر بە ئەرکی خۆی هەستاوە، بەڵام لەگەڵ پێشڤەچوونی ئەم ڕەوتە نەتەوییەی گەلی کورد سروشتی دەوروبەریش هەمان شێوە بە بەهێزتر و ئەکتیڤتر بووە و بە نیسبەت مافی کوردەوە هەستیارییەکی زۆرتری نیشان داوە.
 
ئەم قۆناغە لە مێژوویی گەلی کورد پێویستی بە هزر و نڤشی نوێ هەیە تا بتوانێ لاسەنگی هێزی بیرکردنەوە هاوسەنگ بکات و گوتاری ئەمڕۆیی و نەتەوەیی زاڵ بکات.ئەمەش بە نڤشی لاو و خاوەن بیرۆکەی نوێ دەکرێ و بە شێوەیەک کە بتوانێ لە هەمبەر فرەخوازی و بەرژەوەندیخوازی لایەنی بەڕێکەری باهۆزی گلۆبالیزم(بە جیهانیبوون)کە بە شێوەیەک کاریگەریی لە سەر چارەنووسی گەلانی بندەست و دەوڵەتانی ناوچەکەدا هەیانە و بەر لەوەی مەبەستیان گشتگیرکردنی چاندێکی دەوڵەمەند بێ بۆ ناوچەکە، مەبەستیان شێواندنی چوارچێوەی خۆڕاگری و شکاندنی بەربەستەکانی بەردەم بەرژەوەندییەکانی خۆیانە، کەوایە ئەمە جیهان قوت دانە نەک بە جیهانیبوون.
 
لاوی کورد لەم سەردەمەدا زۆر بە باشی ئەمەی هەست پێکردوە و بە باشی خوێندنەوەی بۆ کردووە، بەڵام لە نێوان دوو کەوانەدا قەتیس ماوە. کەوانەیەک هەڵە مێژووییەکان و کەوانەی دووەم دۆزینەوەی ڕێگا چارەیه لە نێو ئەم هەموو جەنجاڵەدا کە بێ گۆمان دۆزینەوەی ئامراز شەرتی یەکەمە. 
 
سەردەمانێک کە پێکهاتەی کۆمەڵگای کوردی بە سەر عێل و عەشیرە و تیرەدا دابەش ببوو و هەستی بەرزنرخاندنی هزری خێڵەکی لە هەڵکشان دا بوو، کۆمەڵگاکانی دەوروبەر خەریکی گۆرینەوەی هەستەکان بوون کە بە شێوەیەک دەربازبوون لە هەستی خێڵەکی بۆ قۆناغی شعووری نەتەوەیی بوون. ئێستاش بە شێوەیەکی دیکە کە گەلانی ناوچەکە سەر لە نوێ خەریکی خۆ ڕێکخستن و پتەوکردنی دەوڵەت نەتەوەیی خۆیانن، بزاڤی کوردی برایەتی گەلانی کردووەتە بنەمایی سیاسەتی مافخوازانەیی خۆی بێ ئەوەیی هیچ یەک لەم نەتەوانەی کە هۆکاری سەرەکین لە دواکەوتوویی و نەکبەتی گەلی کورد دا کەمترین هەستی مرۆڤانەیان بۆ گەلی کورد هەبێ.
 
تەنیا ڕێگای دەربازبوون لەم قۆناغەدا، گەڕانەوە بۆ بەها نەتەوەییەکان و بە تێڕوانینێکی ڕەخنەگرانە و خەسارناسیەوە داڕشتنی سەر لە نوێ میژوویی گەلەکەمانە. بێ گومان ئەمەش بە هێزێک دەکرێ کە لەم سەردەمەدا بە داینەمۆی خەبات دەناسرێت، ئەویش نڤشی لاوانە، بۆ ئەو مەبەستەش دەکرێ سەرەتا لە قۆناغی هەستی ناجێگری نەتەوەیی تێپەڕ بین و بە شێوەیەکی زانستی ئەم هەستە سەرەتا جێگر و دواتر بگۆرین بۆ شعووری نەتەوەیی و لە قووڵای ئەم شعوورەدا بە دوای دۆزینەوەیی باشترین ئامرازدا بگەڕێین و هێزی پاڵنەر و بە کارخستن لە دەموچاوی دوبارەوە بگۆرین بۆ نڤشی لاو بۆ زوو گەیشتن بە ئامانجەکانمان.
 
 
نووسین: ئەفشار گێچەیی