849992 9bdd10094128d0de77a1efeff3656cc4

بنەماییترین تایبەتمەندییەکانی فاشیزم بریتییە لە پیرۆزمەندیی پەتی و سەرۆکێکی بێ هەڵە. لەلای فاشیستەکان ئەوەی هەمیشە وەک داردەست ئاپۆرەی پێ کۆنترۆڵ دەکرێ، تارماییەکی تۆقێنەرە کە بەپێی هەڵکەوتەیەکی تایبەت ئەم تارماییە لە شێوازی دوژمن، لایەن یان ئەگەرێک خۆی دەردەخات.

 

تارمایی لێرە بریتییە لەو بەرامبەرەی کە پیرۆزمەندیی ئایدیا تایبەتەکە یان سەرۆکە پیرۆزەکە دەخاتە مەترسییەوە. کەوایە بۆ بەردەوامیی حوکمڕانیی فاشیزم پێویستە بەردەوام بوونێک وەکوو هەڕەشە لە فۆڕم و شێوازێکی تایبەتدا بخرێتە ڕای گشتییەوە. لە ڕاستیدا ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی فاشیزم بەهیچ جۆرێک مل بە نەرمی نواندن و تەعامول نادات و هەربۆیە هەمیشە پێویستی بە ئەویترێک هەیە کە خەڵکی ژێر دەسەڵاتی پێ کۆنترۆڵ بکات و ئایدیای خۆی پێ بەرهەم بهێنێتەوە و گرینگتر لە هەمووان پاکانە بۆ دۆڕان و کەوتنەکانی بکات.

ئەم بابەتە بەر لەوەی سیاسی و ئایدیۆلۆژیک بێت، فەرهەنگییە بەو واتایە کە لە کۆمەڵگەیەکدا کە ژێرخانێکی کولتووری بۆ سەرەڕۆیی هەبێت رێژەیەکی زۆر سەرسپێردراو و ملکەچ هەن کە دەبنە هۆی شێوەگەرتنی پێکهاتەیەکی حوکمڕانیی سەرەڕۆ.

ئەم ملکەچییە ئەگەرچی زۆر جار بەهۆی تێنەگەیشتووییەوە دێتە بوون بەڵام جاری واشە بە خۆئاگایی و لێزانییەوە هەڵدەبژێردرێ.

رەنگە بۆ کەسێکی خوێندەوار و تێگەیشتووی ئەم سەردەمە باوەڕمەندی بە داهێنانی مەسەلەی مافی مرۆڤ لای دەرباری دەسەڵاتێکی میراتی و خێڵەکی لە دوو هەزارە لەمەوپێش ئەستەم و نەکرد بێت، بەڵام ئەگەر کولتوورێکی ئاوێتە لەتەک سەرەڕۆیی و داگیرکاری هەبێت ئەوە دەبێ چاوەڕوانی هەرجۆرە لێڕوانینێکی نائاوەزمەندانە و دوور لە گیانی ئەرکی زانایی، فێرکردن و فێربوون بین.

ئەگەر بەرژەوەندییەکانی گەلی سەردەست بخوازێ ئەوە ئامرازەکانی پەرەپێدانی هەرجۆرە ئیددیعایەکی سەرشۆڕانە لەبەردەستن تاکوو لە دەلاقەی کولتووری فاشیستییەوە مێنتالیتەی ئاپۆرەی پێ ژەهراوی بکرێت.

راگەیاندن، پەروردە و فێرکاری و بڕۆکراسی گەورەترینی ئەم باسکە کارایانەن کە بۆ ئەم مەبەستە دەخرێنەگەڕ؛ ئەم بژاردەگەلە کە ئامرازی گەلی سەردەستن بە یارمەتیی ژێرخانی کولتووری فاشیستی لە نێو کۆمەڵگە دەبنە رێخۆشکەری درێژە کێشانی ژیانی سەرەڕۆکان.

دەرکەوتەکانی ئەم تیۆریگەلە لە ئێستەدا بەشێوەی بینگەیی و بەرهەست پڕ بە باڵای حاکمییەتی زاڵ بەسەر جوغرافیای ئێراندا دیارە. لە ئێستادا فاشیزمێکی مەزهەبیی تۆخ لە ئێراندا لەسەر دەسەڵاتە. فاشیزمێک کە لای وایە خاوەنی ڕێبەرێکی پیرۆزی ئاوەزمەندە و هاوکات بەدوور لە هەڵە و کەموکۆڕییە. هەر ئەمەش وای کردووە کە چووکەترین رەخنە لەم سەرۆکە تاقانە وەکوو تاوان لە یاسای بنەڕەتیدا دابنرێت. هەروەها لە رووی ئایدیاوە خاوەن بیرێکی متافیزیکیی جەزمگەرای شیعییە کە بەدوای هاتنی رزگاریدەرێکی هەتاییدا دەگەڕێ و زیرەکانە دەس بۆ بنەماکانی باوەڕی مەزهەبی دەبات و بەم شێوەیە هەموو پێکهاتە شیعییەکانی ناو و دەرەوەی ئێرانی کردووەتە ئامانجی خۆی و هێزی رادیکاڵی میلیشیای لێ ساز کردوون کە ئەمەش وەک خۆی سەلمێنەری بوونی تایبەتمەندییەکی تری فاشیزمە لە حاکمییەت کە ئەویش برەوپێدانی رۆحی شەڕخوازی و شەڕئەنگێزییە.

لەڕووی دوژمن داتاشینەوە فاشیزمی مەزهەبیی ئێستەی ئێران، توانیویەتی بە کەڵک وەرگرتن لە فێڵە باوەکانی فاشیزم چوارلای خۆی بە دوژمنی گریمانیی بتەنێ، بەو واتایە کە بەردەوام خەڵکی خۆی لە ئەگەری پیلانی ئەویتر بتۆقێنێ و پاسیڤی بکات.

هەروەها روویەکیتری گرینگی کارکردی ئەم دەسەڵاتە ئەوە بووە کە توانیویەتی تا رادەیەکی زۆر بە هاوکاری و هاودەستیی پاشماوەی فاشیزمی خێڵەکی و میراتگرانەی پێشوو، رێژەیەکی زۆر لە کەموکۆڕی و هەڵەکانی لە مل خۆی بکاتەوە و بیخاتە ئەستۆی نەیارانێک کە زۆر جار هەر بوونیان نییە! ئەم تێڕوانینە لە چاویلکەی فاشیزمەوە هەمیشە بەدوای شوبهاندن و دەرخستنی تارماییەکە کە خۆی پێ بشارێتەوە کە وەک دەیبینین رێژیمی هەنووکەی ئێران سەرەتاییترین چاوەڕوانییەکانی خەڵک بە بیانووی بوونی دوژمنانی پیلانگێڕ بەلاڕێدا دەبات.

هەر لە ئێستەدا قەیرانی نرخی دراو لە ئێران خراوەتە ئەستۆی چەند دەڵاڵی کڕین و فرۆشتنی دراو کە گوایا سەر بە بەهاییەکان و یەهوودییەکانن! ئەم ئیدیعا منداڵانەیە تەنیا بەوەش نەوەستاوە و هەرێمی کوردستان و شاری هەولێری بە هاودەستی ئەم دەڵاڵانە زانیوە! ئەمە لە حاڵێکدایە کە رەوتی دابەزینی نرخی ریال بۆ بیست ساڵ لەمەوپێش دەگەڕێتەوە و دیار نەمانی پارە لە بازاڕ لەبەر بێ متمانەیی خەڵکی خۆی و تەریک کەوتنیەتی لە سووڕانی بازاڕی جیهانی. جیا لەمانەش هەموو ئەو بڕە پارەی خەڵک لای بانکەکانی کەرتی تایبەت دایناوە بە رێپێدانی بانکی ناوەندی و بەدەستی دەسەڵاتدارانی سوپای پاسداران دزراوە و دیار نەماوە. بۆیەش بیری فاشیزم بۆ ئەوەی قامکی تاوان لەسەر دەموچاوی خۆی لاببات و بۆ تارماییەکی رابکێشێ ناچارە پەنا بۆ دوژمن داتاشین ببات و تەنانەت بۆ ئەم مەبەستەش لە پرۆپاگاندای راگەیاندنە بەناو ئازادەکانی دەرەوە کە پریشکەی بیری فاشیزمی ئاریایین بەباشی کەڵک وەربگرێ. راگەیاندنگەلێک کە لەلای وەزارەتی خەزێنەداری و دەرەوەی وڵاتانی رۆژئاوا بۆ رووماڵی هەواڵ و رووداوەکانی نێو ئێران پاڵپشتی دەکرێن و لە ساڵانی رابردوودا و بەتایبەت دوای رووداوەکانی ٨٨ بە بوونی مۆرەگەلی رێژیم بە تەواوەتی کەوتوونەتە خزمەتی سوپای پاسداران و لق‌وپۆکانی.

کارکردی تایبەتی ئەم مۆرەگەلە کە لەژێر ناوی هەڵسووڕاوی سیاسی لە دەرەوە گیرساونەتەوە ئەوەیە کە پەرە بە گوتاری دوژمن داتاشینی رێژیم لە دەرەوە بدەن و بە ناوی نیشتمانپەروەری و مافخوازییەوە لە تریبۆنی خۆڕایی وڵاتانی ئازاد بە قازانجی فاشیزم کەڵکاژۆ بکەن.

ئەمە بە واتای ئەوەیە کە ناکرێ فاشیزم یەکلایەنە پەیوەست بێ بە دەزگایەکی حوکمڕانی و قەبارەیەکی رەسمی وەکوو دەوڵەت، بەڵکوو پانتاییەکی بەرین و ناتەواوە کە ژێرخانێکی کولتووری و بیرێکی چەقبەستووی لە پشتە و لە مێنتاڵیتەی کۆمەڵ بە درێژایی دەیان ساڵ جێی گرتووە. 

کەوایە چاویلکەی فاشیزم جیا لە ڕووە بەرهەستەکەی کە بریتییە لە بەکارهێنانی هێز و دامەزراوە شەڕئەنگێزە سەرکوتکەرەکان، بریتییە لە جیهانبینییەکی تایبەت و ژیربێژییەکی نەخۆش کە لە زەینی تاکەکاندا جێی خۆش کردووە.

لای ئەم تاکانە بەرژەوەندییەکی باڵا هەیە کە پاڵەوانێکی ئەفسووناوی دەیپارێزێ و لە گشت جۆرە پرسێکدا لە پێشترە و لە هەر بابەتێک پیرۆزترە. 

ئەم تێڕوانینە بەشێوەی ئۆبژەکتیڤ لە دوای دەرکەوتنی سوپای قودس و قاسم سولەیمانی لە سووریە بۆ گشت لایەک دەرکەوت. کەسانێک کە بە ناوی هەڵسووڕاوی سیاسی و دژبەری رێژیمی ئیسلامی چوونە دەرەوە چەندقات زیاتر لە خودی راگەیاندنی سەربە سپا بە باڵای لەشکری تێرۆریستی سپا و قاسمی سولەیمانی هەڵیاندا. ئەم کەسانە ئەگەرچی بەشێکیان سەر بە رێژیم نین، بەڵام خزمەتێکی ناوازەیان بەو رێژیمە سەرەڕۆیە کرد و ئەمەش چەرخەی فاشیزمی خێراتر کرد.

لە راستیدا هێنانەوەی نموونە بۆ سەلماندنی فاشیزم و وەهمەکانی وادەکات کە لە بەرینایی ئەم نەخۆشییە کەم بکرێتەوە. فاشیزم لەخۆیدا جۆرێکی تایبەتە لە وەهم و گومانی بەردەوام کە کۆمەڵگەیەک تووشی نەخۆشیی دەکات و هەرجۆرە کڵاوڕۆچنەیەک بۆ پێکەوەژیان و مرۆڤسالاری و بەرامبەری دادەچنێ و تەنیا بە گۆڕانی کولتووری و رەخنە و خەباتی درێژخایەنی لایەنگرانی دادوەری و یەکسانی روو لە کزی دەکات.

گٶڕانێک کە لە ناوخۆوە بەدوای پێکهاتن و دابەشکاری لە دارایی گشتی و دەسەڵاتدا بێت و لە دەرەوەش بەجێی دوژمن زیاتر هەوڵی دۆزینەوەی زۆرترین دۆست و هاوپەیمان بێت بۆ دابینکردنی سەقامگیریی و ژیانێکی مرۆیانە بۆ گشت لایەن و پێکهاتەیەکی خۆی.

ئەم پرۆسەیە ئەگەرچی دوورودرێژە بەڵام بە پەرەگرتنی پەیوەندی و کرانەوە، لەمێژە دەستی پێکردووە و پێویستە لای هەموو ئەوانەی خوازیاری ئاشتی و ئاسایشن پشتگیری بکرێت.

 

کەیوان دروودی