tttttttttttttttttt

10177314 1576306235982585 4780184843189692715 n

حەمە زێڕین
خوێندکار لە زانستە ڕامیارییەکاندا

ناساندنی چەمکی تیرۆر ( سەرەتا )

١- پێناسەی ولاتانی بئ لایەن بۆ تیرۆر :-هەر کار و کردەیەکی توندوتیزی یان سرینەوە و رەتکردنەوەی بەرامبەر و بیشیلکردنی بنەمای ئازادییەکانی و بەها مرۆفایەتییەکان بە تیرۆر دادەنریت . جا ئەو لایەنەی بیی هەلدەستیت ( کروبیک بیت یان ریکخراویک یان دەولەتیک  ).

٢- ولاتانی ئەمریکای باشور :- هەموو هەرەشە و مەترسی توندوتیزییەکان دەکریتەوە کە زیانی مرۆف دەخاتە مەترسییەوە یان لەناوی دەبات , یان ئازادییە کشتییەکان لەناودەبات  , جا ئەوەی بەم کارە هەلدەستیت ئەکریت ( تاک یان کروب یان ریکخراو ) بیت .

٣-ولاتی فرنسا :-کاریکی هیرشبەرانەی قیزەونە دز بە بەها و بنەما مرۆفایەتییکان . کە زیانی مرۆف دەخاتە بەر هەرەشەی لەناوبردن.

٤-ویلایەتە یەککرتوەکانی ئەمریکا :-هەموو کاریکی ناریکەبیدراوە , بەبیی یاسا و بەها مرۆفایەتییەکان ,وە کوشتن و فراندن و هەر کردەوەیەک کە زیانی جەستەیی و مەعنەویی مرۆف بخاتە مەترسییەوە .

٥- ولاتانی عەرەبیی :- هەر کار و کردەوەیەک دز بە ماف و بەها کشتییەکانی مرۆفایەتی و مولکی کشتی و تایبەتی .کە ئامانجی لەناوبردن و مەترسی خستنە سەر زیانی مرۆف بیت .  بە تیرۆر دادەنریت .

گەشەی تیرۆر بەبیی قۆناغە میزوویەکان

قۆناغی چاخە کۆنەکان :- کوشتن و لەناوبردنی ئەو کەسانەی کە وەلا‌و و خۆشەویستیان بۆ امبراتۆر نەبوو , یان هەندیک جار دزی دەوەستانەوە , ئەمەش بە سەرەتای کردەی تیرۆری دەولەتی دادەنریت .

قۆناغی چاخەکانی ناوەراست :- بەهۆی کەشەی کۆمەلکاوە جەمکی تیرۆر کەشەی کرد و لەم قۆناغە جینەکانی کۆمەلکا کەشەی کرد و جینی دەرەبەک و ئاغا و خانەدانەکان دەرکەوتن , کە دز بە بەها مرۆفایەتییەکان دەجولانەوە خەلکیان دەکرد بە کۆیلە ,هەرەشەی کوشتن و برسیتی و کرتنیان لئ دەکردن .

سەردەمی ئیسلام :-لەم سەردەمە هەولی تیرۆر و کرتن و دورخستنەوە و هەرەشە کراوە بۆ سەر بەیامبەرانی ئیسلام بەبەردوامی هەبووە.

قۆناغی نوئ :- لەم قۆناغە زیاتر تیرۆر بەسترایەوە بە ئاین بەکشتی و بەتایبەتی ئاینی ئیسلام , لەبەر جەن هۆکاریک کە دیارترینیان { دەرکەوتنی .کروبە توندرەو و ترسینەرەکان لەو ناوجانەی زیاتر ئاینی ئیسلامی تیدا بلاوە , وە هەروەها دیارترین دوو کروبی جیهانی و هەریمی کە بە تیرۆری نیودەولەتی دادەنرین ( القاعدە – داعش ) کە هەردووکیان هەلقولاوی هزری ئیسلامین } .

هەروەها تیرۆر کردنی جینشینی نەمسا لەلایەن گروبی شۆرشکیری ( دەستی رەش ) کە بوە هۆی هەلکیرسانی جەنکی یەکەمی جیهانی.

هەروەها لەم دوواییانە بەهۆی دەرکەوتنی گروبە توندرەو و تیرۆرییەکان لە ولاتان و ناوجە ئیسلامیەکان تیرۆر و ئیسلام یەکسان کران بەیەکدی ................

هۆکار و پالنەرەکانی تیرۆر

١- هۆکاری سیاسی :- ئمەش ئەبیتە جەند هۆکار و پالنەریکەوە لەوانە :-

-داگیرکاری و امبریالیزمی ولاتانی زلهیز لە سەدەکانی 18 و 19 و 20 تا ئیستاش لە هەنیک شوین و ناوجەی جیهان ماوە –جیاکاری رەکەزی / جا ئەم جیاکارییە  لەسەر بنەمای ئاین و مەزهەب و نەتەوە و کلتور و زمان ... بیت .

-بەکارهینانی هیز بەرامبەر دەولەتیکی لاواز , ە ئیسرائیل و فەلەستین .

-بیادەکردنی توندوتیزی بەرامبەر کەلیک یان نەتەوەیەک لەلایەن دەولەتەوە . وەک ئەرمەنەکان و هۆلۆکۆست جولەکە .کورد لە عیراق , مەسیحیەکانی ئەفریقا , و موسلمانەکانی باشوری  رۆزهەلاتی ئاسیا .

٢- هۆکاری ئابوری :- نەوونی هاوسەنکی ئابوری جیهانی  لەنیوان ولاتان و میللەتان . بەکارهینانی سەرجاوە و سامانە سروشتیەکان ولاتانی کەخاوەنین لەلایەن ولاتە زلهیزەکانەوە . دارایی یان بزیوی تاک .ئاستی خۆشکوزەرانی و کاولکاری .سیستم ئابوری و سیاسی .

٣- هۆکاری کۆمەلایەتی:-بیشلکردنی مافی مرۆف . برسیکردن بئ بەشکردن لە ماف .کرنکی نەدان بەنەهامەتیەکانی مرۆف .تیکدانی زینکەی دەوروبەری جا کۆمەلایەتی بیت یان سروشتی

٤- راکەیاندن و ئینتەرنێت و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان .

٥- هۆکاری ژینگەی : ژینگەی نێودەوڵەتی . ژینکەی ناوچەی و هەرێمی و دەوڵەت ،  ژینەگەی خیزانی و پەروەردە .

جۆرەکانی تیرۆر :

تیرۆری تاک : کردەوەی توندوتیزی  تاک بە تەنها خۆی ئەنجامی بدات , هەلکوتانە سەر بانک و باس و شوینی کشتی .یان خۆکوشتن و خۆ تەقاندنەوە .

تیرۆری ریکخراو :لە نەبوونی یاسا و ریکاری بیویست ئەم جورە تیرۆرە وەک خانەی دووەمی ناو دەولەت دروست دەبیت , زۆر جار وەک جەتری باراستنی حزب یان کروب یان حکومەت بەکار دەهینریت .

تیرۆری کروبە مافیاییەکان : کاری ئەم جۆرە کروبە بەبیی بلان و بەرنامە بۆ داریزراوە , ئامانجی سەرەکی کارکردنیان بەدەستهینانی  بارەیە .وەک مافیاکانی ئتالیا (   دولە داخل دولە ) .

تیرۆری دەولەتی : بەکارهینانی هیزی سەربازی یان ئاسایشی یان دام و دەزکا شەرعیی و ریبیدراوەکانی دەولەت و حکومەتە بەمەبەستی بلاوکردنەوەی ترس و کرتن و هەرەشە لئ کردن و کوشتن , بۆ خزمەتی مانەوەی دەسەلاتەکە یان دەسەلاتدارەکە ( سوریا – تورکیا – عیراق بیش 2003 - .)

تیرۆری بزوتنەوە و ریکخراوە رزکاری خوازەکان : ئەو کرروب و ریکخراوانە دەکریتەوە کە هەولی بەدەست هینانی مافی زەوت کراو دەدەن , وە زۆر جار بەنهینی یان لە شوینیک کار دەکەن کە دەستی لایەنی بەرامبەری نەکاتئ .

تیرۆری دولی : مەترسیدارترین و هەرەشەئامیزترین جۆری تیرۆرە ,کە بەتەواوی دەولەتان و کەلانی جیهان دەخەنە بەر هەرەشە و مەترسی و بەشیکی ئاسایشی جیهانی یان هەریمی تیک دەدەن .(القاعدە ) و ( داعش ) .

گروپە مافیاییەکان و خۆ کوژییەکان

ئەمازیغەکان  لە جەزائر                     بزوتنەوەی رزگاری فلستین

جۆر و رەکەزی ئەو کەسانەی کە بوون بە تیرۆر

شیوازەکانی تیرۆر

تیرۆری ئەو کروبانەی کە خەبات بۆ ئازادی نەتەوەیەک یان کەلیک دەکەن :- بەکشتی ئەو ریکخراو و کروبانە دەکریتەوە کە خەباتی جەکداری دەکەن لەبیناو ئازادی و سەرەبستی و مافی جارەی خۆنوسی وەک ( کروبی ئەرمەنەکان لە سالانی 1975  و جوداخوازەکانی هەریمی باسک و کەتەلۆنیا لە اسبانیا و بارتی کریکارانی کوردستان لە تورکیا )

تیرۆری کروبە باوەرییەکان :-ئامانجیان روونە و مەبەستی سەرەکییان کۆرینی رزیمی فەرمانرەوایە و ئەنجامدانی کۆرانکاری ریشەی لە تەواوی کەرتەکانی سیاسی و ئابوری و کۆمەلایەتی

تیرۆری ئایدۆلۆجی :- ئەم جۆرەیان لەسەر بنەمای ئایدۆلۆجی ئاینی یان نەتەوەى دروست دەبی

تیرۆری ئاینی و مەزهەبی :- ئەم جۆرەیان زیاتر کار لەسەر لەناوبردنی هەلکران و بەیرەولیکارانی ئاینی بەرامبەر و هەزهەبی بەرامبەر دەکات ( جەنکی 30 سالەی مەسیحی , شەری سونە-شیعە ).

-تیرۆری نیشتمانی :-کردە تیرۆرییەکانە کە دز بە دەولەتی داکیرکار و دیکتاتۆر و کوشتنی ئەو کەسانەی کە کار بۆ    رزیمەکە دەکەن وەک بیش 1991 لە کوردستان .

تیرۆری نەخۆشی:-وەک ئەو کردانەی کە نەخۆشە دریزخایەنەکان کۆتایی بە زیانی خۆیان دینن.

ئەو شیوازانەی تیرۆر بشتی بئ دەبەستیت یان بەکاری دینئ

(حرب العصابات ) – مەبەست لییی شەری خۆکوزییە , یان خۆ تەقاندنەوە و کردنە ئامانجی شوینە سەربازی و مدەنییەکان

دەست بەسەرداکرتن و فراندنی (کەشتی و فرۆکە و بارمتە ) – ئەمەش جۆریکی ترەکە ئامانجی سەرەکی بەدەسنهینانی بارەیە

ئەو شیوازانەی تیرۆر بشتی بئ دەبەستیت یان بەکاری دینئ

اغتیال سیاسی _ دەرکەوتەیەکی نوییە بەکاردیت بۆ یەکلایکردنەوەى ململانی و ناکۆکیییە ساسی و ئابوری و کۆمەلاتییەکان , کە بەزۆری کەسی ناسراو و دیاری کراو دەکرینە ئامانج

وەک

د.قاسملوی هەمیشە زیندوو

د. صادق شەرەفکەندی

بنچیر بۆتۆ

جۆن کندی .

ئەو شێوازانەی تیرۆر بشتی پێ دەبەستیت یان بەکاری دینێ

هەرەشەی سیاسی _ زۆر جار کروبە تیرۆرییەکان کەسی یەکەم یان کەسی بلە داری دەولەتیک دەکەنە ئامانج یان هەرەشەی لئ دەکەن بەمەبەستی نەرمی نواندن یان ترساندنی دەولەتەکە

فراوانخوازی هەریمی – سیاسی بیت یان ئابوری , سەربازی بیت یان دبلۆماسی , زیاتر دەولەتان ئەم کارە دەکەن بەشیوەی داکیرکاری خاکیکی تر ,بەمەبەستی بلاوکردنەوەی ترس و تۆقاندن ( نازییەکان , ئیسرائیل , عیراق ) ..

هەڵوێستی ئاینەکان لەسەر تیرۆر

ئاینی ئیسلام :-کوشتن و دەستدرێژی کردنە سەر ماڵ و موڵکی تایبەتی و گشتی قەدەغە کراوە بە هەموو شیوەیەک لە ئاینی ئیسلام .

کوشتن بە کەورەترین تاوان و کوناه دادەنرێت لە ئیسلام . جیهاد و جەنگ تەنها لە حالەتی بەرگری ڕەوا رێگەی پیدراوە لە ئیسلام .(کل مسلم على مسلم حرام , دمە و مالە و ...) فەرمودە

ئاینی مەسیحی :-عیسا دەفەرموئ (لاتقاوموا الشر بل من لگمک على خدک الایمن فادریە الایسر ایڤا ) . ئەمەش سەلیمینەری ئەو راستییەیە کە ئاینی مەسیحی بە هەموو شیوەیەک دزی هەر جۆرە توندو تیزی و هەرەشە و مەترسی خسشتنە سەر زیانی مرۆفە

ئاینی جولەکە :-لای جولەکە هەموو ریکەیەک ریکە بیدراوە بۆ کەشتن بە ئامانجی یهودی , تەنانەت کوشتن و هەرەشە و توندوتیزیش ریکە بیدراوە , وە کاتیک جولەکە لە مصرەوە کۆجی کرد بۆ اریحا , شمشیر و کوشتنیان بەکار هینا بۆ دەرکردنی خەلک و دانیشتوانە رەسەنەکەی , ئەمەش لە کتیبی خۆیان ( تهور) باسی لیوە کراوە , کە کتیبیکی ئاینی میزوویە .

ئاستەنگەکانی رووبەرووبونەوەی تیرۆر

-تائیستا بنەما و بیوانەیەکی کشتیکری جیهانی نییە بۆ ناساندن و لە خشتە دانی کروب و ریکخراوە تیرۆرییەکان لەسەر ئاستی جیهانی و هەرێمی و ناوچەیی

قورسی تیکهەلجونی نیوان کروبە ( تیرۆری , رزکاریخوازی , مافیای ..) بۆ جیاکردنەوەیان لە یەکدی

نەبوونب کۆدەنکییەکی نیودەولەتی لەسەر برس و دیاردەی تیرۆر بەهۆی ناکۆکی جیهانی و زلهیزەکان

جیاوازی بەرزەوەندی دەولەتان وای کردوە ,کە زۆر جار بزوتنەوە رزکاریخوازییەکان بە تیرۆر لە قەلەم بدرین یان بە بیجەوانەوە .

سەرچاوەکان

محمد عبدالعزیز اسماعیل _ ارهاب و ارهابیون .

لوا‌و د.محمد فتحی عبد _ واقع ارهاب فی وگن العربی .

د.احمد یوسف التل – ارهاب فی العالمین العربی و الغربی .

د. العقید الرکن عبده عبدالله عبدالرحمن الشهرانی قائد ک المدرعات الخفیفە الاولى بقوە نجران

قائد ک المدرعات الخفیفە الاولى بقوە نجران  , باحپ عسکری سعودی .

 – ارهاب و محاولە ربگە بالدین . 2010

د. أسما‌و بنت عبد العزیز الحسین- أستاژ الصحە النفسیە المساعد , أسباب الإرهاب والعنف والتگرف , دراسە تحلیلیە

قاسملۆ سوارچاکی خەبات بۆ ئاشتی و دیۆکراسی

هەمزە مەکڵاوەیی .

أ.د. صالح بن غانم السدلان, أسباب الإرهاب والعنف والتگرف , أستاژ       الدراسات العلیا بکلیە الشریعە بالریاچ