photo 2019 03 01 14 04 35

 
کوردستانیانی ئازیز
ئەندامان و لایەنگرانی یەکیەتیی لاوان 
لاوانی چوارپارچەی کوردستان 
ڕێکخراوی لاوان بە تیپەڕاندنی ٧٣ ساڵ تەمەنی پڕ لە شانازی ئێستاش هەر لە سەر بنچینە و ڕاسپاردەکانی کۆمار و پێشەوای مەزن لە پێناو بردنەسەرەوەی ئاستی زانستی، سیاسی و ئەخلاقی لاوان خەریکی تێکۆشانە و ئەم ئەسلە مێژووییانەی وەکوو بنەمایەک لە ڕێکخراوەدا پاراستووە و هەر لە سەرەتایی دامەزرانییەوە هەتاکوو ئیستا پێڕەوی لێكردووە و پەرەی پێدراوە ،و لە ئیستاشدا ڕێكخراو هەر لە سەر ئەم بنچینەیە بەردەوامە و خەریکی چالاکی و پەرەپێدانیی زیاتریەتی لە نێو ئەندامانی ڕێکخراو و لاوانی ڕۆژهەڵاتدا.
 
لە ٣٠ ڕێبەندانی ١٣٢٤ یەکەمین ڕێکخراوی تایبەت بە توێژی لاو لە مێژووی نەتەوەکەماندا لە ژێر سایەی یەکەم کیانی کوردی لە شکڵی کۆماریدا و لەسەر دەستی سەرۆک کۆمار پێشەوای نەمر دادەمەزرێت، بە مەبەستی گرینگی دان بە ویست و داخوازییەکانی توێژی لاوی کۆمەڵگا.
 
هاوکات لەگەڵ کۆبوونەوەی لاوان لە دەوری ڕێکخراو بۆ خۆپێگەیاندن و گەیشتن بە ئاواتەکانیان و دەور گێڕانیان لە ڕاپەراندن و بەڕێوە بردنی کاروباری کۆماردا هەستێکی باوەڕمەندی و خاوەن بایەخیشی بەم توێژە بەخشیبوو کە هاندەریان بوو بۆچالاکتر کردنی هەرچی زیاتری ڕێکخراوی لاوان، هەر ئەم گرنگیدانەش بوو بە هۆکاری ئەوەیکە یەکەم گۆڤاری تایبەت بە لاوان بە ناوی )هاواری نیشتمان) لەلایەن ڕێکخراوەوە ئامادە وبڵاو بکرێتەوە . ئەم بایەخدانە بە جیلی تازە پێگەیشتووی ئەو سەردەمە بە دەیان لاوی نیشتمان پەروەر و زانای لە دەوری ئەم رێکخراوە کۆکردبۆە کە دڵسۆزانە تێیدا چالاکیان دەکرد ، بە دەیان و سەدان کەسی لێهاتوویان لێ هەڵکەوت کە لە ئێستاشدا جێ پەنجەیان لە مێژووی نەتەوەکەماندا دیارە و نموونەی هەرە بەرچاویشیان شەهیدی رێبەر دوکتور عبدالرحمان قاسملوو بوو کە هەر لە تەمەنی ١٥ سالییەوە بە دامەزراندن و چالاکی کردن لە لاوانی شاری ورمێدا پێ دەنێتە ناو دنیایی سیاسەت و بەم دنیایە ئاشنا دەبێت .
 
بە ئاوڕدانەوەیەک لە مێژوی پڕ لە شانازی و بەرهەمی یەکیەتیی لاواندا دەبینین کە ئەم ڕێکخراوە ٣ قۆناغی جیاواز و سەرکەوتووی تێپەراندووە و گەیشتووە بە قۆناغی چوارەم لە کارو تێکۆشانی خۆی، رێکخراو لە هەر قۆناغێکدا ئەرک و راسپاردەیەکی کە لە ئەستۆی بووە بەجێ گەیاندوە و نەوەی دوای خۆشیان تێکەڵ بە کار و بیری رێکخراو کردووە، هەر ئەم هەوڵ و تێکۆشانانەش بوونەتە هۆکاریک کە ڕۆحی خەبات کردن نەوە بە نەوە لەنێو لاوانی نیشتماندا بگوازرێتەوە و بگاتە هەنوکە .
 
قۆناغی یەکەمی ئەم مێژووە هەر لە ٣٠ ڕێبەندانی ١٣٢٤ ڕۆژی دامەزراندنی ڕێکخراو تاکوو سەرکەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ساڵی ١٣٥٧ لەخۆدەگرێت کە ئەندامانی یەکیەتیی لاوان لەم قۆناغەدا لە دوای هەرەس هێنانی کۆماریش لە چالاکی و کارکردن بەردەوام بوون بۆ گەیشتن بە ماف و ویستەکانی نەتەوە و لاوانی کوردستان ، بەتایبەتیش لە ڕێکخستنی خۆپێشاندانەکانی ساڵی ١٣٣٢ کە بەدژی دەسەڵات و ڕژێمی شا بوو ڕۆڵی سەرەکیان هەبووە، ئەندامانی ئەم ڕێکخراوە لە خۆپێشاندانەکانی کوردستانی رۆژهەڵات بۆ سەرکەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێراندا دەورێکی کارایان بووە. 
 
قۆناغی دووهەمی خەباتی ڕێکخراو مەودای زەمەنی نێوان سەرکەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران تا ساڵی ١٣٧٨ لەخۆدەگرێت کە لەم قۆناغەدا ڕێکخراو دوبارە بەشێوەیەکی سازمان دراو ڕێکخستنەکانی خۆی چالاک دەکاتەوە و دەست دەکاتەوە بە پەروەردە کردنی لاوانی نیشتمان لە بواری سیاسی ونەتەوەییدا، لەدوای شەڕی سەپێندراو بەسەر نەتەوەکەمان لە کوردستانی ڕۆژهەڵات ئەندامانی لاوان وەکوو هێزێکی چالاک و نیشتمان خۆشەویست شان بە شانی هێزەکانی پێشمەرگە بۆ پارێزگاری لە خاک و نەتەوە بەرگری لە نیشتمان دەکەن و لەم پێناوەشدا نرخێکی زۆر دەبەخشن و بۆ پاراستنی کەرامەت و ئازادی گیانی خۆیان پێشکەش بە نێشتمان دەکەن ، ئەندامانی رێکخراو لە ئێستاشدا هەر درێژەدەری ئەم رێبازەن .
 
قۆناغی سێیەمی تێکۆشانی ڕێکخراوی لاوان لە ساڵی ١٣٧٨ تا ساڵی ١٣۹٥ لەخۆ دەگرێت کە ڕێکخراو لە بەفرانباری ١٣٧٩ بە کەڵک وەگرتن لە شێوازێکی نوێی ڕێکخستنی ڕێکخراو بۆ تەواوی ئەو جوگرافیایەی ئەندامانی لاوانی لێ نیشتەجێیە ،یەکەمین کۆنگرەی خۆی دەگریت و بەشێوازێکی سەردەمیانە و نوێ ستراتێژی خۆی بۆ داهاتوو دیاری دەکات .
 
لەم قۆناغەدا ڕێکخراو توانی بە بوونە ئەندام لە ڕێکخراوە جیهانیەکانی تایبەت بە لاوان، ببێتە هاوار و دەنگی توێژی زوڵملێکراو و ماف زەوتکراوی لاو لە ئێران و کوردستانی ڕۆژهەڵات بۆ هەموو جیهان و ببێتە بڵیندگۆیەک کە هەڵسوکەوتی نامرۆڤانەی ڕێژیمی دەسەڵاتداری ئێرانی دەگەیاندە گوێی کۆمەڵگای جیهانی.
 
لەئاستی کوردستانیشدا توانی پەیوەندییەکی کاریگەر و پتەو لەگەڵ لاوانی چوار پارچەی کوردستان پێکبێنێت ولەم قۆناغدا سەرنجێکی
 
زیاتر بخاتە سەر پەروەردە، پەیوەندی،ڕێکخستن و ڕایگەیاندن، بەتایبەتی بە کەڵک وەرگرتن لە تێکنۆلۆژی سەردەم و گواستنەوەی خێرای زانیاری توانی کاریگەرییەكی شوێندار لە بواری زانستی و ئاگایی و پەروەردەیی لەسەر لاوانی نەتەوەکەمان دابنێت.
 
قۆناغی چوارەمی تێکۆشانی ڕێکخراو لە نەورۆزی ١٣٩٥ و هاوکات لەگەڵ دەسپێکی قۆناغی نوێی خەبات کردن لە ڕۆژهەڵات دەستپێدەکات و تا ئەمڕۆکە لەخۆ دەگریت کە ڕێکخراو لەم قۆناغەدا بەشێوەیەکی شێلگیرانەو بێوچان بە سەرنجدانێکی زیاتر بە نێوخۆی ڕۆژهەڵات و کاریگەری هەرچی زیاتر لەسەر لاوان بۆ بەرەنگاری کردن لە بەرامبەر داگیرکەردا هەوڵ دەدات و تێدەکۆشێ.
 
لەدوای ڕاگەیاندنی دەستپێکی قۆناغێکی نوێ لە خەبات کردن لە ڕۆژهەڵات و چوونە ناو قۆناغێکی تر لە ژیانی ڕزگاری خوازی بەپێی ئەو گۆڕان کارییانەی بەسەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان لەسەرجەم بوارەکانی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی دا هاتووە شێوازێکی نوێ لە خەبات کردن لەژێر ناوی ڕاسان و بەدروشمی گرێدانی خەباتی شار و شاخ دێتە ئاراوە کە لەم خەباتەدا قورسایی خەبات کردن تەنیا لە ئەستۆی پێشمەرگە نابێت و نابێتە تاکە ڕزگاریدەر. لەم شێوازی خەباتەدا پێشمەرگە وەکوو تاکێکی کۆمەڵگای ڕۆژهەڵاتە کە قورسایی خەباتی شاخی وە ئەستۆ گرتووە و دەبێتە پشتیوانیەک بۆ خەباتی شا ر و لەم شێوازە نوێیەی خەباتدا گرینگی بەوەدراوە کە شار دەبێت ببێتە ناوەندی خەبات و هەموو تاکێکی کۆمەڵگا خۆی لەو خەباتەدا ببێتەوە و تێیدا بەشدار بێت لەپێناو ئەو خۆدیتنەوەی تاکی کورد لە خەباتی شاردایە کە ڕێکخراوی لاوان بە سەرنجدان و جەختکردنەوە لەوەیکە شارەکانی کوردستان ببن بە لانکەی سەرەکی خەباتی ڕزگاری خوازانەی گەلەکەمان وەکو ڕێکخراوێکی گرێدراو لەگەڵ چالاکترین توێژی کۆمەڵگای ڕۆژهەڵات لەدوای دەستپێکی قۆناغی نوێی خەبات کردن و بە تایبەتی لەدوای کۆنگرەی ٩هەمی ڕیکخراو هەستابەوەی کە هەنگاو بنێت لەو ڕاستایەدا و بەرەو پێش بچێت بۆ ئەوەی ڕێکخراوی لاوان وەک ڕێکخراوێکی خاوەن میژوو ئەزموون و تێکەڵ لەگەڵ لاوانی ڕۆژهەڵات ئەرکی خۆی لەم قۆناغە نوێیەی خەباتی گەلەکەمان بەجێ بگەیەنێت.
 
ڕێکخراوی یەکیەتیی لاوان لە دوای دەسپێکی قۆناغی چوارەمی کاری ڕێکخراوی خۆیدا لە ساڵی ١٣٩٥ هەموو هێز و وزەی خۆی بەشێوەیەکی سازمان دراوی پتەو دەخاتە گەڕ بۆ ئەوی ڕیکخراو ببێت بەهێزێکی شوێن دانەر تر لە چوارچێوەی خەباتی شاردا لەسەر توێژی لاوی ڕۆژهەڵاتی کوردستان و هاوکات لەگەڵ ئەوەی لاوانێکیی ئازاد و چاوکراوەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەشێوەیەکی بەرچاو لە خەباتی شاخدا بەشدارن و لەم بەشەی خەبات دا لەخۆبردوانە خەریکی گیانفیدایی و خوڵقاندنی قارەمانێتین دەبێ لە چوارچێوەی خەباتی شاریش دا ببینە ئەو هێزە کاریگەرەی کە دوژمن چەن هێندەی ڕابردوو ترسی لێ هەبێ.
 
لە قۆناغی چوارەمی کاری ڕێکخراوەیی یەکیەتی لاواندا جەخت لەوە دەکرێتەوە کە توێژی لاو لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە بەرامبەر ئەم زوڵمەی لەسەرجەم بوارەکان و بەتایبەتی ئابووری، و نەتەوەیی لێی دەکرێت خاوەن هەڵویستێکی توند و قایم بێ و وەکوو لاوێکی ماف خواز بەرەنگاری بکات لە پێناو ستاندنی مافە ڕەواکانی چونکە لەم قۆناغە نوێیەدا پشتیوانێکی هەمیشەیی لەگەڵە و لە چوار چێوەی خەباتی شاخدا پشتیوانی لێ دەکات.
 
لە کاتێکدا کەسیاسەتی ڕژیمی کۆماری ئیسلامی لەبەرامبەر نەتەوەکەماندا تەنیا یەک پیلانی دیاریکراو و لەمێژینەی سەرکوت و قڕکردن و جینۆساید کردنەو شێوازی روانینی بەردەوام وەکو باڵا دەست ونەتەوەی کورد وەک بندەستە رێگە چارەیەک جگە لە هەڵویست گرتن بۆبەرگریکردن لە لایەن لاوانەوە بەدیناکرێت، بەتایبەتی کە ئەم رەفتارە هاوکاتە لەگەڵ ئاڵوگۆڕە خیراکانی ناوچە و دۆخی خراپی وڵاتی ئێران کە لە ئەوپەڕی لاوازی خۆی دایە و کۆ دەنگییەکی جیهانی بەرامبەر ئەم سیاسەتە ناوخۆیی و دەرەکیە هەڵانەی کە رژیم گرتویەتە بەر بۆ لەناو بردنی نەتەوەکانی نێو وڵاتی ئێران و دەست تێوەردانەکانی لە وڵاتانی دیکە کە بۆتە هۆی ناسەقامگیری ناوچەکە ودەرنجامەکەی بۆتە ئەم هەڵویست گرتن و کۆدەنگییە جیهانییە بۆ گەمارۆدانی ئێران تاکو ئەم ڕێژیمە دیکتاتۆرە لە هەموو کاتێک زیاترگۆشەگیر بکرێت و مەجالی ئەم دەستێوەردانەی لی بستێندرێتەوە و پێش بەوە بگیرێت ئەو سەرمایەی کە دەبێ لە وڵاتی ئێران و بۆ پێگەیاندنی لاوان و ئاوەدانی و خزمەتگوزاری خەڵک کەڵکی لێوەربگردرێ بۆ ترۆریزمی جیهانی سەرفی بکات.
 
 
دەرەنجامی ئەم سیاسەتە هەڵانەی دەسەڵاتداران ئێران کارییگەریەکیی زۆریشی لەسەر خەڵکی ئێران داناوە بەتایبەتی لەسەر ڕەوشی ئابووری و دەروونی . ئەم کاریگەرییانە بەر لە هەر توێژێکی کۆمەڵگا توێژی لاو و هێزی چالاکی وڵات دەگرێتەوە، توێژێک کە لە ئەگەری هەر سیاسەتێکی ئەرێنی یان نەرێنی لە لایەن دەسەڵات داران قازانج یان زەرەری لێ دەکەن و لیکەوتەی زۆریشی بۆ ئەم توێژە دەبێت.
 
پاوا نخوازیەکانی ئێران لە ئاستی ناوچە و گوشار خستنە سەر خەڵک بۆ ئەوەیکە لە چوارچێوەی ئایدۆلۆژی ئیسلامی و ویلایەتی موتڵقەی فەقیە لانەدەن دۆخێکی خراپی ژیانی پێک هێناوە کە ئەم دۆخەش دیاردەی زۆر خراپی بۆ کۆمەڵگا بەدواوە بووە هەمووی ئەمانە لە حاڵێکدایە کە زۆرینەی خەڵکی وڵاتی ئێران بەم دۆخە و دەسەڵاتە ڕازی نین و خوازیاری ئاڵوگۆڕن و تەنیا ڕێگە چارەی دەسسەڵاتیش بۆ ئەم خواستە کوشتن و سازکردنی ترس و زیندان و ئێعدام کردنە.
 
 
کەڵەکە بوونی کێشەکان و زیادبوونی ناڕەزایەتییەکانی خەڵک و بەتایبەتی توێژی لاوی ئێران کە لە لایەن دەسەڵات بێجواب ماوەتەوە ئەم توێژەی وەکوو گڕکانێکی چالاک لێکردووە کە هەردەم ئەگەری تەقین و سوتاندنی هەر چییەک کە پیشی پێ بگرێی هەیە، ئەمەش ئەوە دەخوازێت کە لاوان وەکوو بەشێک لە کۆمەڵگا کە هەردەم پێکهێنەر و پێشڕەوی ئاڵوگۆرەکان بوون ئەمجارەش شەقام و شاخ هاوڕێ لەگەڵ سەرجەم توێژ و چینەکانی دیکە بگرێتە دەست، بۆ ئەوەی بەرەنگاری بکەن لە بەرامبەر داگیرکەران و ئەم کەرامەتە ئینسانیەیی کە شایەنی لاوێکی سەردەمی ئێستاکەیە دەستە بەر بکەن ومافی رەوای خۆیان لە داگیرکەران بستێنن.
 
لە٧٣ یەمین ساڵیادی دامەزراندنی یەکیەتیی لاواندا دەبینین کە دۆخی ئێستاکەی وڵاتی ئێران لە ئەوپەڕی بشێوی دایە و ڕای جیهانی زۆر زیاتر لە ڕابردوو بۆ بەرەنگاری کردن لە بەرامبەر ئەم ڕێژیمە کۆک و هاودەنگن و دەبینین کە وڵاتی ئێران بە قۆناغیکی هەستیاردا تێدەپەڕیت وئەگەری ئەوە زۆر نزیکە بەرەو گۆڕانی ڕێژیمی دیکتاتۆری ئێستایی بەرەو پیش بچێت و قۆستنەوەی ئەم هەلە مێژووییەش کە بەدەگمەن هەڵدەکەوێ لە لایەن لاوانەوە پشتراستی ئەمە دەکاتەوە کە لە ڕابردوودا بە چەندەها جار دیتراوە دەسەڵاتە زۆردارەکان بەزەبری هێزی لاوان کۆتاییان پێهاتووە و لەم گۆڕانی ڕێژیمی دیکتاتۆریەیی ئێرانیشدا لاوان بەئیرادەی پۆڵایینیان دەبنەوە پێکهێنەری ئەو ئاڵوگۆرە ودەبنە هێزی لە ناوبردنی ئەم دەسەڵاتە خوێنمژە و بنیادنەری کۆمەڵگایەکی ئازاد و دێموکرات.
 
لە کۆتاییدا بە پێویستی دەزانین کە سپاس و پێزانینی خۆمان ئاراستەی ئەو تێکۆشەرانە و پشتیوانانەی ڕێکخراو بکەین کە بە درێژایی ٧٣ ساڵ تەمەنی ڕێکخراو خۆ بەخشانە و لە خۆ بردووانە بەو پەری دڵسۆزییەوە لە قۆناغە جیا جیاکانی ڕێکخراودا بە خەبات و تێکۆشانیان مێژوویەکی زێڕینیان بۆ ڕێکخراو تۆمار کردووە. هەروەها سپاسی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران دەکەین کە بەردەوام هاوکار و پشتیوانی ڕێکخراوەکەمان بووە بۆ بەرەوپێشچوونی هەرچی زیاتر و گەشە کردنی.
 
ئاواتەخوازین کە هەوڵ و تێکۆشانی خەباتکارانی ڕێکخراوەکەمان لە قۆناغی چوارەمی تێکۆشانی لاواندا بە ئامانج بگات.
 
سەرکەون لاوان و ڕاسان
 
٣ رەشەمەی ١٣٩٧
٢٢ فێوریەی ٢٠١٩