هەواڵی سیاسی

57216737 2416091335069322 4346434211230515200 n

 

 

لاوان میدیا: بەدرێژای مێژوو نەتەوەی کورد، کورد لە زۆربەی کوردستانی گەورە تووشی زۆر کارەسات و کوشتار و ماڵوێرانی لەلایەن و وڵاتانی داگیرکەر بووە

 

لەم ڕۆژەدا، ۳۱ ساڵ بەسەر گەورەترین کارەسات کە لەبەرامبەر نەتەوەکەمان ئەنجمدراوە تێدەپەڕێت لەم ڕۆژەدا باشووری کوردستان بەدەستی گەورە دیکتاتۆر و بکوژی کوردی ئەو کاتی عێراق سەدام حوسەین، کە زیاتر لە دوو سەد هەزار کوردی باشووری کوردستانی ئەنفال و لەنێوبرد و، زۆرینەی گوندەکانیشی خاپوورکران

 

ئێستاشی لەگەڵ بێت نەتەوەی کورد لەژێر کاریگەری ئەوکارەساتەدا ماوەتەوە و لەبیری هەموو تاکەکانی نەتەوەی کورددا ماوەتەوە

 

پاش ئەم ئەنفالە کورد لە ترسی دووبارە نەبوونەوەی کارەساتێکی لەم شێوەیە پەنایان دووبارە بۆ چیاکانی کوردستان برد، بۆ ئەوەی جارێکیتر نەبنە قوربانی دەستی ستەمکار و دیکتاتۆرەکان، بەو هۆیەشەوە کوردی باشووری کوردستان لەساڵی ۱۹۹۱ هانایان بۆ ڕۆژهەڵاتی کوردستان و باکووری کوردستان هێنا و بە کۆڕەوەکە ناسرا.

 

ئەم ئەنفال و کۆمەڵ کوژیانە بەشێکی کەم لە نەهامەتییانەن کە نەتەوەی کورد بووە، کە بەهۆی ئازادیخوازی و وەستانەوە دژی ستەم زۆرداری و داواکردنی مافە ڕەواکانیان تووشی بوون.

 

 

56560628 2406710532674069 1789712124918890496 n

 
سیستەمی سیاسیی وڵاتانی جیهان بۆ شێوازی دابەشکردنی دەسەڵات لەناو خۆیاندا بە دوو شێوازی مەرکەزی و نامەرکەزی دابەش بووە.
 
لە سیستەمی مەرکەزیدا دەسەڵات بەڕێوەبەریی هەموو دام و دەزگاکانی لە دەست دایە حکوومەتی مەرکەزی دەتوانێ لە شێوازی "عدم تمرکز" بۆ ناو وڵات لە شێوەی "عدم تمرکز" ئیداری یاخوود خودمختاری ناوچەیی یا ناوچەی کلتووریی خودموختار پەیڕەوبکات. 
 
بەڵام هەموو ئەمانە لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا دەبێ ئەم شێوازەی"عدم تمرکز" لە مێژووی زۆر ئیمپراتۆرەکاندا هەبووە و ئەم شێوازە "عدم تمرکز"ە نابێ لەگەڵ سیستمی فێدڕاڵیدا بە هەڵە وەربگیردرێ؛ بۆ ئەوەیکە هەرکات دەسەڵاتی مەرکەزی بیهەوێ دەتوانێ هەلی بوەشێنیتەوە یا شیوازەکەی بگۆڕێ.
 
بەپێچەوانەی سیستمی ناوەندگەرا لە سیستمی فێدراڵدا دەسەڵات لە نیوان ناوەند و بەشەکانی دیکەدا دابەش دەبێ.
پێناسەی ئەسڵیی سیستمی فێدڕاڵی پێکهێنانی دڵخوازانەی حکوومەتی خودگەردان یا دەسەڵاتی هاوبەشە
 
فێدراڵیزم لە لاتینەوە هاتووە بە مانای "وەعد و بەڵێنە کە لە نیوان دوو لایەندا بە شێوەی یەکسان پێک دێت، لەم سۆنگەوە فێدڕاڵیزم بە مانای ساختار و شێوازێک لە دەسەڵاتداریە کە یەکگرتوویی و لێکتێگەیشتن لە بنچینەکانی ئەم ساختارەیە بۆ مانەوەی دەسەڵات.
 
بەپێی ئەم شیکردنەوە فێدڕاڵیزم شێوازیک له دەسەڵاتداریی دوو لایەنەیە لە نێوان ناوەند و پارێزگاکاندا کە نابێ هیچ لایەنێکیان دەستێوەردان لەناو کاروباری لایەنەکەی دیکەدا بکەن.
 
دەسەڵاتداریی دوو لایەنە بۆ یەکەم جار لە ئامریکا و لە ساڵی ١٧٨٩ پێک هاتووە، کە ئەو کات ١٣ کۆنفێدراتیویان دوای تەواوبوونی شەڕ پێکهینابوو و هاوئاهەنگییەکی لاوازیان هەبوو، لە دنیای ئەمڕۆدا دەکرێ بوترێ ٢٠ وڵات هەیە کە شێوازی دەسەڵاتداریان فێدراڵیە کە نێوەی حەشیمەتی جیهان لەم بیست وڵاتە پێک هاتووە
 
بۆ نموونە دەتوانین باسی هەرێمی کوردستان بکەین کە شێوازی دەسەڵاتداریەکەی فێدڕاڵیە و هەر چەند بێ کەم و کوڕی نییە بەڵام بە بڕوای زۆر لە چاودێرانی سیاسی هەتا ئێستا سەرکەوتوو بووە.
ئامادەکار: ئیسماعیل عەلی محەمەدی
 
 

 

 

photo 2019 03 07 20 59 13

 

 
ناسیۆنالیزم Nationalism، به‌ مانای "میله‌تگه‌رایی، نه‌ته‌وه‌په‌رستی، هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی، ده‌مارگیری نه‌ته‌وه‌یی دێت". 
 
له‌ زمانی فڕه‌نساییدا وشه‌ی Nasionalism به‌كار ده‌برێ و له‌ وشه‌ی لاتینی (nascor)ه‌وه‌ واته‌ "من هه‌م، له‌دایك بووم، هاتوومه‌ دنیا"وه‌ هاتووه‌، وشەی ناسیونالیسم دەتوانیین بە پێنج شێوە پێناسە بکرێ :
 
1.جۆرێک هەست و خۆشەویستی تایبەت بە نەتەوە. 
 
2.لە کاروباری سیاسەتدا حەز بە بەرژەوەندیی نەتەوەیی سەر بە خۆت، بەتایبەت لەو کاتانەی کە بە جۆری ڕقابەتی بەرژەوەندیی میللەتیکی دیکە لە نێواندا هەبێ.
 
3.سەرنجدان بە سفاتی تایبەتی هەموو نەتەوەکان.
 
4.بەڵێن بە هێشتنەوی کولتووری نەتەوەیی.
 
5.باوەڕمەندبوون بەوەی کە جیهان دابەش بووە بەسەر نەتەوەکاندا و هێندی ئەسڵی تایبەت هەیە بۆ ناسینی نەتەوەکان و هەر نەتەوەی حکومەتی تایبەت بە خۆی هەبێ و حکومەتەکان بەم مەرجانە مەشروعیەتیان هەیە کە خاوەنی ئەم خاڵانە بن.
 
ناوەڕۆک و ئەسلەکانی نەتەوە :
 
بیرۆکەی ناسیۆنالیستی لە سەدەی هەژدەهەمدا زۆرترهاتە ناو بازنەی سیاسەتەوە و بایەخی زیاتری بە خۆیەوە بینی. هەر چەند ئەم شێوە بیرکردنەوە مێژووی کۆنتری هەیە. دیارە لە کۆندا خەڵک بە سەر تایفە و قەبیلە و شارەدا دابەش بوون و کەسێک کە لە تایفە و عەشیرەتی خۆیان نەبووبێ بە بیگانەیان زانیوە و هەموو کات بە چاوی دوژمنی خۆیان سەیریان کردووە. بەڵام دەبێ بە گشتی تایبەتمەندیەکان نەتەوەکان لێک جیا بکاتەوە.
 
تەعریفی نەتەوه بەپێی دەوڵەت
 
ئابە. سی. یسی فەڕانسە لە ساڵی ١٧٨٩ زاینیی نووسیویەتی: "نەتەوە ئین جی ئۆیەکە لە خەڵک کە یەک یاسا حوکمیان دەکات و شوێنێکیان هەیە بۆ دانانی یاسا کە هەڵبژێردراوی خۆیان بێت، بەم شێوەیە هۆویەتی نەتەوەیی یەکسان دەبێ لەگەڵ تەشکیلاتی سیاسی و بەم جۆرە حکومەتێکی مەنتەقی دادەمەزرێ.
 
 
ئامادەکار: ئیسماعیل عەلی محەممەدی
 
 

 

 

 

IMG 20190201 224903 989

 

لە ڕێکەوتی ۱۳ و ۱٤ی فێبریوەر کۆبوونەوەیەکی پان و بەرین بە مەبەستی ناساندنی سەرچاوەکانی ناسەقامگیری و ڕێککەوتن بۆ سەقام گیرکردنی ئاسایش و ئاشتی و لە نێوبردنی تیرۆریزمی جیهانی و مەترسییەکانی لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست، لە لەهستان بەڕێوە دەچێت.
 
نوێنەرانی زیاتر لە ۱۰۰ وڵاتی جیهان لەم کۆبوونەوە بەشدار دەبن، لەسەر ڕێکارێکی نوێ و گونجاو ڕێکدەکەون و دەکرێ بڵێین کە ئەمە سەرەتای گۆڕانکاری و هەوڵدانێکی مەزن بۆ چارەسەری ناکۆکی و کێشەکانی مەترسی دار لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە.
 
ئەوەی کە ڕوونە یەکم هەنگاو بۆ چارەسەری ناکۆکی و بابەتەکانی مەترسی دار لە ناوچەکەیە، کە پێوەندی دارە بە حکوومەتی دیکتاتۆر و توتالیتەری ئێران "سوپای پاسداران، هێز و لایەنە تیرۆریستییەکانی ژێر دەسەڵات و گرێدراو بە ئێران و بەگشتی بابەتە تێکدەرانەکانی پێوەندیدار بە ئێران" کە لە ناسەقامگیری نەزم و هێمنی ناوچەکە و بە تایبەت تیرۆریزمی جیهانی و بابەتە پڕ مەترسییەکانی دیکەشدا، دەستی هەیە و پێویستە تا لە سەرەتای دامەزراندنی بەرنامەی ئەمنییەتی و ئاسایش لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست، ئەم سەرچاوە تیرۆریستیە لە سەر ڕێگا لاببردرێت.
 
حکوومەتی سەرەڕۆ و دیکتاتۆری ئێران بە لە ژێر پێ نانی یاسا نێو دەوڵەتی و بە تایبەتی پێڕەوی نەکردن لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی، بە شێوەی شاراوە بۆ سازکردنی چەکی قەدغەکراو و کۆمەڵکوژ، هەوڵێکی زۆری داوە، هەروەها بە بەهێزکردن و پەرەپیدانی گروپ و لاینەکانی تروریستی، بووە بە مەترسییەکی گەورە و دژبەری ئاشتی و ئاسایش.
 
بۆیە لەو کۆبوونەوەیە دەبێ لەسەر ڕێژیمی ئێران و دەستێوەردانەکانی لە ناوچەکە شیکاری بکرێ و نهێنییەکانی پڕ لە مەترسی ڕێژیم،بۆ جیهان ئاشکرا بکرێن.
 
ئەم کۆبوونەوەیە تەنیا سەرەتای دۆزینەوەی ڕێکارێکی نوێ بۆ چارەسەرییە و دەستپێشخەریەکیە لەلایەن ئەمریکا و هاوپێمانەکانی، کە ڕەنگە لە داهاتوو دا گۆڕانکاریەکی فرە ڕەهند و گشتگیر لە بواری ( گۆڕانکاری لە دەسەڵات، سیاسەت، جۆگرافیا، ئاسایش، ئابووریی، نەتەوەیی، مافی مرۆڤ و... هتد ) هەنگاو هەڵگرێت.
 
بابەتێکی دیکە کە ساڵانێکی دوورە لە ناوچەکە بووەتە هۆی ناکۆکی و کارەساتی دڵتەزێنی لێکەوتووەتەوە، ئەویش زەوت کردنی مافی جوگرافییایی نەتەوەیی کوردە.
 
سەدان ساڵە کە خاکی کوردستان داگیر کراوە و تاڵان دەکرێت، داگیرکەران بە تەواوی هێز و توانای خەڵکی کوردیان گەمارۆ داوە و دەیچەوسێننەوە، بەردەوام بە زۆر و خوێنڕێژی بۆ لە ناوبردنی گەلی کورد هەوڵدەدەن و جیهانیش بەس بینەرێکی بێهەڵوێستی ئەم ڕووداوانە بووە.
 
ئەمڕو ئەوەی کە بۆ هەموو لایەک ڕوونە ئەوەیە کە یان دەبێ بە تەواوەتی نەتەوەی کورد لە ناو بەرن یان دەبێ وەڵامدەری داخوازییەکانیان بن، بۆیە یەکێک لە هەنگاوەکانی دیکەی پڕۆسەی سەقام گیر کردنی ئاسایش و ئاشتی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، چارەسەرکردنی کێشە و گرفتەکانی نەتەوەی کوردە.
 
بەڵام گەلی ئێمە ناکرێ ئەو دەرفەتەی کە ئێستا بۆمان هەڵکەوتووە لە دەست بدات، بە جارێک و بۆ هەمیشە دەبێ بە یەکگرتوویی و یەک هەڵوێستیەکی گشتگیرانە بۆ وەدیهێنانی هەموو مافە زەوت کراوەکانی نەتەوەکەمان بە هەموو توانەوە تێبکۆشین، وەکوو ڕابردوو تووشی کارەساتی گەورەتر نەبین و مافی دیاری کردنی چارەنووسی خۆمان بە دەست خۆمان بێت.
 
 
دیارە دوای ئاشکرا کردنی گەندەڵی و مەترسیەکانی ڕێژیم لەو کۆبوونەوەیە، جیهان هەڵوێستێکی توند و تیژتری لە جاران دژ بە ڕێژیمی ئێران دەبێ بگرێ، بۆیە نەتەوەی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانیش دەبێ بە هەموو تواناوە هەوڵ بدا و، بۆ بە دەست هێنانی مافەکانی تێبکۆشێ و لەم هەلەش کە هەڵکەوتووە کەڵک وەربگرێ بۆ ئەوەی دەنگی خۆی بگەیێنێتە ئەم کۆنفڕانسە و وەکوو نەتەوەیەکی پڕ حەشیمەت لە ناوچەکە دا داواخوازییەکانی بە گوێی جیهانیان بگەیێنێت. 
 
 
نووسین: ئازاد گوڵستانی
 
ئەم بابەتە بیر و ڕای نووسەر خۆیەتیی و هیچ پێوەندی بە ماڵپەڕەوە نییە
 

285763 cea78300975884d4655275d42ffc2985

 

 
نەتەوەی کورد هەموو جارێک کە خاوەنی دەسەڵات بووە لەلایەن دوژمنەکانی ‌هەوڵی لە ناوبردنی دەسەڵاتەکەیان دراوە و بگرە دوای لە دەستدانی دەسەڵاتیش لە ژێر گەمارۆ و چەوسانەوە بووە، بەڵام هیچ کات لە شۆڕش و خەبات بۆ ‌‌ئازادی و ڕزگاری دەستی نەکێشاوە، بۆیە بە شانازییەوە ئەمڕۆ نیشتمان و خاکی تایبەت بە گەلەکەمان واتا کوردستان، زمان وکولتووری و بە گشتی نەتەوەکەمان لە ناونەچووە، بەڵام ئەوە بەو واتایە نییە کە بە تەواوەتی سەرکەوتووین، بمان هەوێت یان نەمان هەوێت دوژمنەکەمان لە کەمتر خەمی ئێمە نێسبەت بە پڕسی نەتەوەیی بە دژی خۆمان کەڵکیان وەرگرتووە و، رۆژ بە ڕۆژ بە چەوساندنەوەی نەتەوەکەمان هەوڵی لە ناوبردنمان دەدات، لە بواری ئابووریی، سیاسی و کۆمەلایەتی، بە گشتی لە هەموو ئەو چەمکانە کە بە ژیانی ڕۆژانەی نەتەوەکەمان پێوەندی هەیە ئێمەیان لە ژێرگوشار وگەمارۆ دا داناوە.
 
دیارە کە پێویستیمان بە گۆڕانکاری و بەرەنگاری هەیە، ئەویش بە هەوڵ و هیمەتی خەڵکی شۆڕشگێڕی نەتەوەکەمان جێبەجێ دەکرێ.
 
بەگشتی شۆڕشگێڕ بەو مرۆڤانە دەگوترێ کە زیاتر لە تاکەکانی دیکەی کۆمەڵگا هەست بە چەوسانەوە و زەوت بوونی مافیان دەکەن و، باوەڕیان بە ئاڵوگۆڕێکی ڕزگارکەرانە هەیە و بە لە خۆبردوویی بە هەموو تواناوە تا گەیشتن بە ڕزگاری تێدەکۆشی.
 
بە خۆشییەوە ئەمرۆ گەلەکەمان بە تێكۆشان و خەباتکردن لە ڕیزەکانی شۆڕش توانیویانە بە هەندێک لە مافە سەرەتاییەکانیان بگەن ،هەر چەند لەگەڵ گیروگرفتی زۆر بەرەوڕوو بوون ،بەلام گرنگ بەردەوامی شۆڕشە . 
 
ئێمە وەکوو گەلی کورد لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان لە بیرمانە، خەباتی حیزبی دێموکرات بە ڕێبەرایەتی شەهیدی نەمر قازی محەممەد و بەشداری کۆمەڵانی خەڵکی شۆڕشگێر، ۷۳ ساڵ لەمەوبەر توانینان سەرکەوتەنێکی مەزن تۆمار بکەن، واتا دامەزراندنی یەکەم کۆماری کوردی، کە بە گشتی ڕەوتی خەباتی گەلی کورد بەرەو ڕێکخراوەیی تر بوونی هێز و توانایی کورد و گشتی کردنی خەبات لە دژی داگیرکەر برد.
 
بەداخەوە جیهان لە سەدەکانی ڕابردوو بە هۆکارەکانی جوراجۆر و بەرژەوەندی پشتی دەکردە شۆڕش و خەباتی گەلی ئێمە کە لە کۆتایش داگیرکەرەکان بەبێ وەڵام دانەوە بە خواستەکانی نەتەوەکەمان دەستیان دەکرد بە خوێنرێژی، بەڵام بە خۆشییەوە لە جیهانی ئەمڕۆیی بە هۆی تێکنۆلۆجی و کەرەستەکانی پێوەندیی و گەندەڵیی بێ عەداڵەتی دەسەڵاتداران بە زووترین کات ڕوون دەبێتەوە و هیچ شتێک داناشردرێ و شانسی سەرکەوتنی عەداڵەت گەلێک زۆرە.
بۆ نموونە ناوی کورد و کوردستان لە هەموو جیهان ناسراوە و ئازایەتی و لە خۆ بردوویی پێشمەرگە، بووە هۆکارێک کە بۆ هەموو لایەک ڕوونبێتەوە و بە جیهانیش بسەڵمێندرێ کە تا گەیشتن بە مافەکانمان لە خەبات بەردەوامین و سەر بۆ دوژمن نەویی ناکەین.
 
لە ساڵی ١٣٩٥ی هەتاوی، نەورۆزێکی جیاواز لە ساڵانی ڕابردوو، ئەو نەورۆزە کە تەنیا نوێ بوونەوەی سرووشت نەبوو، بەڵکوو ڕاگەیاندنی نەورۆزی خەباتیش بوو بە بڕیاری نوێی حیزبی دێموکرات واتە ڕاگەیاندنی ڕاسان کە پاش ماوەیەکی زۆر لە ڕاگرتنی خەباتی چەکدای، حیزبی دێموکرات دووبارە خەباتی چەکداری و، هەمە ڕەهەندی خۆی دەست پێ کرد و هەر ئەو ڕاسانەش بوو کە بۆ جارێکی‌ تر هیوای ئازادی و ڕزگاری لە دڵی کۆمەڵانی خەڵکدا زیندوو کردەوە و، بووە هۆی گەشە کردنێکی زۆری خەبات و هەتاکوو ئێستا کە دەبینین پۆل بە پۆل هاوڕێ پێشمەرگەکانمان پەیوەست دەبن بە ڕیزەکانی شۆڕش و تاک بە تاکیان ڕۆڵێکی کاریگەریان هەیە لە سەرکەوتنی خەباتی نەتەوایەتی و هەر ئەوەیە کە حکومەتی ئاخوندی هێناوەتە لەرزە و ڕۆژ بە ڕۆژ پیلانی تۆکمە دادەرێژێ بۆ لە ناو بردنی ئەو بزووتنەوەیە.
 
بەڵام شۆڕشی گەلی ئێمە لە ڕۆژهەڵات بە مەرجێک سەردەکەوێ کە خەڵک ئەم شۆڕشە بە شۆڕشێ خۆی بزانێ و هەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگا تیایدا بەشداربن، بە تایبەتی لاوان و ژنان کە ڕۆڵێکی گرینگیان هەیە لە شۆڕش و ڕزگاری.
 
هەموومان بە جارێک و بۆ هەمیشە دەبێ بخرۆشێین و هەتا ڕزگاری چەک دانین وشەقام بەرنەدەین، ئەوەیە ڕەمزی سەرکەوتنی شۆڕش.
 
 
نووسین: کوردیار
 
ئەم بابەتە بیر و ڕای نووسەر خۆیەتیی و هیچ پێوەندی بە ماڵپەڕەوە نییە