photo 2019 05 20 20 03 17

 
 
 
دێموکراسی پێناسەی جیاوازی لێ دەکرێ، هەر کەسە و بە شێوازی باسی لێوە دەکات و پێناسەی هەر کەس پێوەندی بە شوێنی نیشتەجێ بوون و سیستەمی حوکمڕانی وڵاتەکەیەوە هەیە.
وشەی دێموکراسی لە بنەڕەتەوە لە یونانەوە سەری هەڵداوە و دێموس واتە "خەڵک " و کراتوس "حاکمیەت یا دەسەڵات" دێموکراسی یەک لە شێوازەکانی حوکمڕانییە و پێناسەی سەرەکیشی بە ڕەسمی ناسێنی ئازادی و مافی وەک و یەکی هەموو چین و توێژی کۆمەڵگایە.
دێموکراسی پێوەندی بە شەرایەتی ئابووری و کۆمەڵایەتی و شەرایەتی واقعی وڵاتەوە هەیە و لە سەرەتاوە تا ئێستا بە بەردەوامی بەرەو گۆڕانکارییەکی زۆر ڕۆێشتووە.
لە ڕاستیدا دێموکراسی بە مانای دەسەڵاتی یاسا و دەبێ هەموو بەڕێوەبەری وڵات بە شێوەی یاسایی بێت.
بۆ نموونە کاتی هاتنە سەرکاری هیتلەر خۆ بە شێوازی دێموکراتیک و هەڵبژاردن بوو و، بەو شێوە گەیشت بە لوتکەی دەسەڵات بەڵام لەو کاتەی کە دەستی بە سەرگرینگترین ئیدارەی ئەڵمان واتە "ڕایشتاگ" داگرت ئیدی کۆتایی بە دێموکراسی لە ئاڵماندا هێنا.
سیستەمی دێموکراسی دەبی ئەم سێ کوچکە ئەسڵییەی هەبێ:
-هەڵبژاردنی ئازاد
-یاسا
-جیاکردنەوەی یاسادانەر لە بەڕێوەبەری قەزایی
-بەشداری 
هەر کات کۆمەڵگا خاوەنی هەڵبژاردنی ئازاد و ئازادی کۆمەڵایەتی و یاسا سەروەری بووئەو کات دەتوانرێت بوترێ لەو وڵاتەدا دێموکراسی هەیە.
مەبەست و جوڵەی سیاسی حاکمیت و ئەحزابی سیاسی شێوەی دێموکراسی دیاری دەکەن و بە شێوازێک کە ئەگەر قەرار بێ دەسەڵات بە ئەکسەریەت هەڵبژیردرێ دەبێ لەلایەن کەسانی سەربەخۆ و ئازادەوە چاوەدێری پڕۆسەکە بکردرێت.
دێموکراسی ڕاستەوخۆ:
دێموکراسی ڕاستەوخۆ بەمانای دەسەڵاتی ڕاستەوخۆیە
ئەم شێوازە پێچەوانەی دێموکراسی نوێنەرانی خەڵکە کە هێندی لە بیرمەندان ئەم شێوازە بە جەوهەری دێموکراسی دەزانن و ئەوان لەسەر ئەو باوەڕن کە دێموکراسی ناڕاستەوخۆ شێوازیکی لاوازی دێموکراسیە.
بەڵام بە پێچەوانە کۆمەڵێک لە خاوەن بیرەکانی هاوچەرخ؛ دێموکراسی ڕاستەوخۆ بە فریودانی کۆمەڵگا دەزانن بەڵام، کەسانێک کە دژی ئەو جۆرە بیرەن دەڵێن دەبێ کۆمەڵگا خۆی بڕیار لەسەر بەڕێوەبەریی وڵات بدات و بە دەنگدانێکی ئازاد و دێموکراتیک نوێنەرانی خۆیان هەڵبژێرن.
لە دێموکراسی ڕاستەوخۆدا کۆمەڵگا دەتوانێت بەشدار بێ لە دانانی یاسا و باوەڕیان بەو یاسایەیە چۆن بۆ خۆیان بەشدار بوون لە دانانی یاسەکەدا.
دێموکراسی ناڕاستەوخۆ یا نوێنەرایەتی:
لەم شێوازەدا نوێنەرانی حکوومەت هەڵدەبژێرن و دەبێ لە دانانی یاسا و ڕێساکانی وڵاتدا بەشدار بن وەڵامدەری کۆمەڵگا بن دەبێ بگوترێ لەم شێوازەدا نوێنەران ڕۆڵی گرینگ و بنەڕەتیان هەیە لە بەڕێوبەری و هەموو دام و دەزگا حکوومیەکاندا. 
دێموکراسی شێوازگەلی زۆری هەیە کە نووسەر، لەم بابەتەدا سەرنجی خستوەتە سەر دوو بۆچوونی جیاواز.
 
و: ئیسماعیل عەلی محەممەدی