56560628 2406710532674069 1789712124918890496 n

 
سیستەمی سیاسیی وڵاتانی جیهان بۆ شێوازی دابەشکردنی دەسەڵات لەناو خۆیاندا بە دوو شێوازی مەرکەزی و نامەرکەزی دابەش بووە.
 
لە سیستەمی مەرکەزیدا دەسەڵات بەڕێوەبەریی هەموو دام و دەزگاکانی لە دەست دایە حکوومەتی مەرکەزی دەتوانێ لە شێوازی "عدم تمرکز" بۆ ناو وڵات لە شێوەی "عدم تمرکز" ئیداری یاخوود خودمختاری ناوچەیی یا ناوچەی کلتووریی خودموختار پەیڕەوبکات. 
 
بەڵام هەموو ئەمانە لەژێر دەسەڵاتی خۆیدا دەبێ ئەم شێوازەی"عدم تمرکز" لە مێژووی زۆر ئیمپراتۆرەکاندا هەبووە و ئەم شێوازە "عدم تمرکز"ە نابێ لەگەڵ سیستمی فێدڕاڵیدا بە هەڵە وەربگیردرێ؛ بۆ ئەوەیکە هەرکات دەسەڵاتی مەرکەزی بیهەوێ دەتوانێ هەلی بوەشێنیتەوە یا شیوازەکەی بگۆڕێ.
 
بەپێچەوانەی سیستمی ناوەندگەرا لە سیستمی فێدراڵدا دەسەڵات لە نیوان ناوەند و بەشەکانی دیکەدا دابەش دەبێ.
پێناسەی ئەسڵیی سیستمی فێدڕاڵی پێکهێنانی دڵخوازانەی حکوومەتی خودگەردان یا دەسەڵاتی هاوبەشە
 
فێدراڵیزم لە لاتینەوە هاتووە بە مانای "وەعد و بەڵێنە کە لە نیوان دوو لایەندا بە شێوەی یەکسان پێک دێت، لەم سۆنگەوە فێدڕاڵیزم بە مانای ساختار و شێوازێک لە دەسەڵاتداریە کە یەکگرتوویی و لێکتێگەیشتن لە بنچینەکانی ئەم ساختارەیە بۆ مانەوەی دەسەڵات.
 
بەپێی ئەم شیکردنەوە فێدڕاڵیزم شێوازیک له دەسەڵاتداریی دوو لایەنەیە لە نێوان ناوەند و پارێزگاکاندا کە نابێ هیچ لایەنێکیان دەستێوەردان لەناو کاروباری لایەنەکەی دیکەدا بکەن.
 
دەسەڵاتداریی دوو لایەنە بۆ یەکەم جار لە ئامریکا و لە ساڵی ١٧٨٩ پێک هاتووە، کە ئەو کات ١٣ کۆنفێدراتیویان دوای تەواوبوونی شەڕ پێکهینابوو و هاوئاهەنگییەکی لاوازیان هەبوو، لە دنیای ئەمڕۆدا دەکرێ بوترێ ٢٠ وڵات هەیە کە شێوازی دەسەڵاتداریان فێدراڵیە کە نێوەی حەشیمەتی جیهان لەم بیست وڵاتە پێک هاتووە
 
بۆ نموونە دەتوانین باسی هەرێمی کوردستان بکەین کە شێوازی دەسەڵاتداریەکەی فێدڕاڵیە و هەر چەند بێ کەم و کوڕی نییە بەڵام بە بڕوای زۆر لە چاودێرانی سیاسی هەتا ئێستا سەرکەوتوو بووە.
ئامادەکار: ئیسماعیل عەلی محەمەدی